Van afstand worden Martha Grahams vaak strenge, hoekige vormen - prachtig modernistisch - wat kil

Dans - The legend is back

Ondanks sprankelende bijdragen verlang je in het programma naar meer onversneden Grahamdrama, de bezieling valt tegen. Van afstand worden Martha Grahams vaak strenge, hoekige vormen - prachtig modernistisch - wat kil.

Pei Ju Chien-Pott in Grahams Ekstasis. Op 7/2 danst Anne Souder de solo. Beeld Brigid Pierce

Terwijl de pianist in de hoek van de studio zijn best doet improviserend de juiste ritmes onder de oefeningen te pingelen, spoort Denise Vale, lid van de artistieke staf van de legendarische Martha Graham Dance Company, de dansers in haar workshop gloedvol aan. 'Martha is nature, she is an animal!' Gaandeweg komt de halve dierenriem voorbij. Ze wil armen machtig als de vleugels van een adelaar, niet fladderend als die van een kip. Geen schildpadden, wel katten, leeuwen, slangen.

Bij Graham moet je met kracht en vanuit een directe, bijna instinctieve emotie dansen, vertellen haar analogieën. En met een groot vormbewustzijn: een rug is niet zomaar bol, maar bol als 'de rug van een bizon'. De sleutel tot dit alles: denken en bewegen vanuit het centrum van je lichaam, met als gids het in danskringen befaamde 'contraction and release', het beurtelings aanspannen en ontspannen van het bekken.

Expressieve taal

Zo'n les uit eerste hand is altijd leuk. Vale heeft nog gedanst onder Martha Graham (1894-1991), moeder van de moderne dans en grondlegger van de enige moderne danstechniek die zich qua methodische uitwerking kan meten met de klassieke ballettechniek. In Nederland wordt de Grahamtechniek nog maar aan twee academies onderwezen, maar iedere danser is wel opgeleid met elementen eruit. Talloze choreografen, ook die uit het ballet, laten zich nog steeds door haar expressieve taal beïnvloeden. Grahams dansgezelschap, nu 90 jaar oud, is voor het eerst sinds elf jaar weer in Nederland.

The Legend Is Back! bevat interessante, bloedserieuze choreografieën uit de jaren dertig (o.a. het antioorlogsmanifest Chronicle), maar ook een overbodige, gemaniëreerd vrolijke uitsmijter van vlak voor Grahams dood, Maple Leaf Rag. En net als bij het gezelschap van wijlen Pina Bausch krijgt inmiddels ook nieuw talent kansen: in 2007 maakten drie choreografen variaties op de indrukwekkende rouwsolo Lamentation (1930), waarin Graham bewoog vanuit een elastische stoffen cocon en zo een levende sculptuur werd.

The Legend Is Back
Dans
Workshop Grahamtechniek door Denise Vale.
6/2, Lucent Danstheater
The legend is back! door Martha Graham Dance Company.
7/2, Zuiderstrandtheater, Scheveningen.
Nog te zien in Rotterdam (10/2) en Amsterdam (13/2).

Goed idee, fris bloed, vooral Larry Keigwins bijdrage sprankelt. Toch verlang je in dit programma naar meer onversneden Grahamdrama. Na de workshop vallen nu vooral fysieke kracht en perfectie op. De emotionele impact is minder dan verwacht. Hoog achter in het Zuiderstrandtheater word je erg op afstand gehouden en de bezieling van de dansers is niet altijd even sterk. Grahams vaak strenge, hoekige vormen - prachtig modernistisch - worden dan kil.

Hoe het ook, kan bewijst Anne Souder in de solo Ekstasis uit 1933. In een strakke lange jurk kronkelt ze alle kanten op, wulps maar tegelijk tegendraads, zeer gecontroleerd en altijd rond een imaginaire verticale lijn. Als een python in een boom, zou Denise Vale wellicht zeggen. In deze spanningsvolle vormexercitie is Graham de choreograaf nog springlevend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.