Valt Emmanuel Macron te doorgronden?

Wie is de man die Frankrijk de komende jaren leidt? Twee studies ontrafelen leven en loopbaan van Emmanuel Macron.

Valt Emmanuel Macron te doorgronden? De man die dit voorjaar op 39-jarige leeftijd het Franse politieke establishment te slim af was en nu in het Élysée-paleis de belangrijkste functie van zijn land vervult, laat zich in elk geval niet gemakkelijk kennen. 'Nooit kom je echt diep bij hem binnen. Hij houdt iedereen op enige afstand', vertelt zijn vrouw Brigitte aan Anne Fulda. De ervaren Figaro-journalist sprak voor haar boek de hoofdpersoon, zijn vrouw, zijn ouders en tal van leermeesters. Ondanks die toegang tot de intieme kring weet zij afstand te bewaren - ze komt zelfs nogal zuur over. Wel kan zij duiden wat de intieme drijfveren zijn van de man die de komende jaren zijn stempel op Europa zal drukken, samen met Angela Merkel.

*** Non-fictie; Anne Fulda; Emmanuel Macron - De wonderbaarlijke opkomst van een jonge politicus; Uit het Frans vertaald door Frans de Smet. Amsterdam University Press; 210 pagina's; euro 19,99.

**** Non-fictie; Niek Pas; Macron en de nieuwe Franse revolutie; Wereldbibliotheek; 160 pagina's; euro 11,99.

Opvallend aan Macron is zijn vroege hang naar de levenswijsheid en liefde van ouderen. Zijn 24 jaar oudere vrouw Brigitte, die hij in 1992 ontmoette, is niet de enige oudere vrouw die een hoofdrol in zijn leven speelt. Zij werd voorafgegaan door zijn oma van moederszijde, Manette. Fulda omschrijft haar als niet minder dan 'de godin van zijn jeugd en zelfs van zijn volwassen leven'. De levensles van zijn oma: kennis kan tot vrijheid leiden. Afkomstig uit een arbeidersgezin in de Pyreneeën wist zij zich tot schooldirectrice op te werken. Streng brengt zij haar favoriete kleinzoon zo veel mogelijk kennis van de literatuur en filosofie bij. Emmanuel geeft er de voorkeur aan boven spelen met leeftijdgenoten.

Oma Manette verzet zich aanvankelijk tegen de komst van Brigitte. Zij ziet niets in het onconventionele verbond van een getrouwde lerares van eind 30, moeder van drie kinderen, met een 15-jarige leerling. Maar wanneer ze aanvoelt dat zij haar buitengewone band met Emmanuel ('een zuivere liefdesaffaire', schrijft Fulda zelfs) dreigt kwijt te raken, kiest ze eieren voor haar geld. Ze wordt 'de bondgenote van de twee geliefden'.

Die krijgen te maken met bijzonder veel tegenwind van zijn ouders en de gegoede burgerij in provinciestad Amiens - Brigitte is afkomstig uit de notabele Trogneux-familie, bekend van de amandelmacarons. Die weerstand vormt Macron. Hij gaat zijn eigen weg. Brigitte volgt hem, na verliefd op hem te zijn geworden tijdens het schrijven aan een toneelstuk. Met zijn intelligentie 'blies hij me van mijn sokken', vertelt ze: 'Ik leefde in de waan dat ik samenwerkte met Mozart.'

Op zijn 16de verlaat Macron het ouderlijk huis om in Parijs eindexamen te doen - en zijn verhouding met Brigitte ongestoord te kunnen voortzetten. Dat die liefde heeft standgehouden, tekent zijn eigenzinnigheid. In zijn carrière toont hij die wanneer hij zakenbank Rothschild verruilt voor een veel minder betalende politieke rol. Ook durft hij te breken met zijn voorganger Hollande om zijn beweging En Marche op te richten. Die breuk wordt ingegeven, zo maakt Fulda duidelijk, door Hollandes kille reactie op het overlijden van Macrons grootmoeder.

Fulda's kritische noten overtuigen niet erg. Als het 'toppunt van lef' omschrijft zij Macrons onderdompeling in de elite om zich vervolgens 'volkomen ervan te distantiëren' tijdens zijn campagne. Maar dat valt ook te zien als goed gevoel voor de tijdgeest. Bovendien valt tegen haar verwijt van opportunisme in te brengen dat Macron zich tijdens de verkiezingscampagne als groot voorstander van de EU positioneerde. Met dat standpunt ging hij dwars in tegen de breed gedeelde euroscepsis in zijn land.

Opportunisme ontwaart Fulda ook in zijn carrièrekeuzes. Macron, die zij in haar ondertitel aanduidt als 'un jeune homme si parfait' (ironie die in de vertaling helaas is weggevallen), toonde aanvankelijk interesse in filosofie en schrijverschap. Daarna koos hij voor het grote geld en de politieke macht. Dat zou hem minder geloofwaardig maken, suggereert Fulda.

Frankrijk-kenner Niek Pas ziet dat in zijn Macron en de nieuwe Franse revolutie totaal anders. Hij roemt juist het 'immense cv' van de president. Ook schrijft hij royaal dat Macron zijn overwinning te danken heeft aan zijn 'uitmuntende politieke analyse' en 'slimme strategie'. Anders dan Fulda voelt deze Nederlandse historicus niet een overdreven behoefte zich kritisch te tonen. Dat is hij wel waar dat nodig is. Zo hekelt hij arrogante campagne-uitspraken en de eenzijdige samenstelling van Macrons Kamerfractie, waarin het wemelt van consultants.

Maar Pas is vooral positief over Macron, die hij kenmerkt als een vernieuwer. Grote verrassingen bevat zijn boekje, vooral gebaseerd op eerdere Macron-exegeses, niet. Maar voor Nederlandse lezers legt hij de eigenaardigheden van het Franse politieke systeem en denken helder uit. Bovendien besteedt hij ook, anders dan Fulda, ruime aandacht aan de politieke ideeën van Macron. Die blijken heel wat consequenter doordacht dan zijn tegenstanders suggereren. In rapporten uit 2008 en 2010 legde hij de basis voor het En Marche-programma van 2016.

Op basis daarvan kenschetst Pas hem als een sociale liberaal en noemt hem 'ambitieus en visionair, stoïcijns en humorvol'. Behendig vermengt de auteur de recente geschiedenis van Frankrijk met de levensloop van Macron. Die heeft niet van meet af aan op het presidentschap afgekoerst. Nog in 2014 kwam hij, na een verblijf in Californië, terug in Parijs met een plan voor een internetstart-up. Alleen omdat zijn voorganger Hollande hem het ministerschap van Financiën aanbood, zag hij daarvan af. Toeval dus. Ook had hij bij zijn opmars naar het Élysée veel geluk, vooral toen oud-premier Juppé als tegenkandidaat afviel en oud-premier Fillon vervolgens aan een affaire ten onder ging.

Of Macron tijdens zijn presidentschap ook zoveel geluk zal krijgen, valt uiteraard te bezien. Pas waagt zich niet aan al te veel speculatie. Maar hij is wel onderbouwd opgewekt over een president die hij met nadruk 'geen megalomane narcist' noemt en 'een van de spannendste Europese leiders van dit moment'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden