theater

Valavond is een prachtige voorstelling in het toch al oogverblindende decor van Zeeland Nazomer Festival ★★★★☆

De openingsvoorstelling van het festival, Grenspaal 369, is goedbedoeld, maar minder geslaagd muziektheater over de vluchtelingenproblematiek.

Valavond, met Indra Cauwels (voor) en Frieda Pittoors. Beeld Foto Koen Broos
Valavond, met Indra Cauwels (voor) en Frieda Pittoors.Beeld Foto Koen Broos

Zou het Zeeland Nazomer Festival het locatietheaterfestival zijn met de mooiste decors? Natuurlijk, ook buitenfestivals Oerol en Karavaan garanderen pittoreske plaatjes, maar Zeeland heeft het allemaal: de uitgestrekte weilanden en overwoekerde vestingmuren, grazende koeien, deinende zwanen in de vaart, een majestueus zeiljacht dat vlak naast de publiekstribune vredig voor anker dobbert. Tijdens de voorstelling zakt de zon steevast rozerood achter ruisende populieren, en altijd klinkt er op een gevoelig moment wel ergens een blatend schaap of klapwiekt een zwerm klagende ganzen voorbij. In zo’n decor is het per definitie genieten, zelfs van een minder geslaagde productie. Een goede voorstelling kan hier door de oogverblindende omgeving hemelhoog worden opgetild.

De start van het festival besloeg deze week direct het hele spectrum. Zo maakt Vincent van den Elshout met openingsvoorstelling Grenspaal 369 goedbedoeld maar minder geslaagd muziektheater over de vluchtelingenproblematiek. Fraai gesitueerd, dat wel, bij de historische vestingwal van het 13de-eeuwse havenstadje Sluis, ensceneert hij een Nederlandstalige mini-opera (libretto: Don Duyns) die opzichtig flirt met het maatschappijkritische muziektheater van Kurt Weill en Bertolt Brecht.

In een eenvoudig huisje nabij een grenspost woont grenswachter Robert met zijn vrouw Petra: hij de starre bureaucraat, zij een blijmoedige idealist. Wanneer juist in zijn ‘sector’ een vluchteling aanspoelt, komt hun broze idylle onder druk te staan. Hij zegt dat trouwens letterlijk: ‘Wat wij hebben is broos.’ Die letterlijkheid is het grootste probleem van de voorstelling, waarin alles op het kinderachtige af expliciet wordt gemaakt. Het helpt daarbij niet dat de drie spelers weliswaar prima zangers zijn, maar minder begaafde acteurs, waardoor het geheel subtiliteit, ambivalentie en gelaagdheid mist. Dat geldt helaas ook voor de weergave van het vluchtelingenvraagstuk, waarin louter bekende stellingen worden betrokken.

De gevarieerde, contrastrijke muziek van componist Douwe Eisenga, vol weemoedige blazers en felle percussie, stuwt de voorstelling niettemin energiek voort, en houdt de toeschouwer toch vijf kwartier enigszins geboeid. En gelukkig waren daar dus die ganzen, en dat fraaie nazomerstrijklicht in het gulle bladerdek.

Op dag twee, in Serooskerke, Schouwen-Duiveland, valt de knappe voorstelling Valavond volmaakt samen met het schilderachtige decor. Hier, in natuurgebied de Schelphoek, nu onder een loodgrijs wolkendek, dobbert links dat zeiljacht, en strekt zich rechts de stille, zwarte Oosterschelde onheilspellend uit. Op een kaal en winderig stukje pier wachten een bejaarde vrouw (Frieda Pittoors) en haar dochter (Indra Cauwels) al decennialang op de terugkeer van hun man en vader.

 Valavond Beeld Foto Koen Broos
ValavondBeeld Foto Koen Broos

Pittoors ligt achterover gezakt in een leren leunstoel, in een felverlichte glazen kubus. Gevangen in de wachtstand, gestold in de tijd, en altijd met dat baken verlicht, mocht zijn verdwenen schip alsnog de weg terug naar huis zoeken. Haar dochter, door moeder tot hetzelfde eindeloze wachten veroordeeld, doodt de tijd met zwijmelen bij romantische films, die ze woordelijk naspeelt. Mooie vondst van regisseur Eva Tijken, die zowel de dreinende verveling als het gefnuikte meisjesverlangen symboliseert.

In de fascinerende tekst van Eva Jansen Maneschijn is de dialoog tussen moeder en dochter versleten tot ritueel, en zo geeft Tijken deze ook vorm: onthecht, licht absurdistisch en ontdaan van elke inhoud. Ondertussen sijpelt tussen de regels subtiel iets van de ware tragedie door, en krijgt het publiek een verontrustend kijkje in dit geïdealiseerde huwelijk en gezin. Toch blijven de vrouwen de verdwenen held als een god vereren. Want wat resteert hun anders? De toeschouwer, toegerust met koptelefoon, hoort in de verte dat waar de vrouwen zo intens op hopen: de vlotte schreden van een onzichtbare man. Zijn verre voetstap vormt hun hartenklop.

Maar natuurlijk kan dit zo niet duren. Terwijl de dochter – eindelijk – voorzichtig rebelleert, zinkt de moeder langzaam weg in haar wanen. Als Pittoors ten slotte haar kubus verlaat, en eenzaam op de kade een paar nostalgische passen danst – even spookachtig als elegant, is dat van een hartverscheurende schoonheid.

ZNF 2021: De worm spreekt. En meer.

Het Zeeland Nazomer Festival speelt t/m 4/9 op een tiental locaties in Zeeland. Aanraders zijn Zee Muur in regie van Nina Spijkers (vanaf 27/8 in Middelburg), Spuug van God van Willem de Bruin (vanaf 28/8, Katshoek) en Reaspora van Anne-Fay (vanaf 31/8 in Goes). Een aardig extraatje is de podcast The Walk of Things, van performanceduo Boogaerdt/VanderSchoot. Op deze poëtische audiotour over de Zeedijk te Westkapelle geven toneelschrijvers, dichters en spoken word-artiesten een stem aan de dingen en dieren om je heen: de zee, de wind, de dijk, de worm. Beluister vooral aandachtig die laatste: een schitterende, bevreemdende en onverwacht opwindende tekst van toneelschrijver Rik van den Bos. Info en kaarten: theaterzeelandia.nl

Zeeland Nazomer Festival

Grenspaal 369

Muziektheater

★★☆☆☆

Door Theaterproductiehuis Zeelandia. Regie: Vincent van den Elshout. Muziek: Douwe Eisenga. Met: Maike Boerdam, Nienke Nasserian en Koen Van Impe.

24/8, Sluis, Zeeuws-Vlaanderen.

Valavond

Theater

★★★★☆

Door Theaterproductiehuis Zeelandia. Regie: Eva Tijken. Tekst: Eva Jansen Manenschijn. Met Frieda Pittoors en Indra Cauwels.

25/8, De Schelphoek, Serooskerke, Schouwen-Duiveland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden