Review

Vakantiekiekjes, ansichtkaarten en professionele fotografie: een monument op zich

Kunstenaar Fiona Tan maakte een over film Mount Fuji door zeshonderd foto's van de berg aan elkaar te monteren

Fiona Tan is erin geslaagd over de meest gefotografeerde en gefilmde berg ter wereld, Mount Fuji, een originele film te maken. Ze maakt mooi gebruik van honderden bestaande, clichévolle beelden.

Beeld P. Cox

Van verre steekt hij als een minuscuul, donker heuveltje boven de gebouwen van Tokio uit. Van dichtbij, op de flanken, blijkt het een maanlandschap vol puin en gruis. Vanuit het vliegtuigraampje oogt de berg als een besneeuwd ijshoorntje dat boven de wolken uitpiept. Aan de horizon ligt de immense verschijning als een slapend roofdier dat elk moment kan opspringen of gaat grommen.

Mount Fuji, op het Japanse Honshu-eiland. 3.776 meter hoog. De beroemde, rustende vulkaan met een krater waarin makkelijk het hele Binnenhof kan verdwijnen.

Naar verluidt is het de meest gefotografeerde berg ter wereld. In oude houtsnedes van Hokusai doemt hij op, net als in schilderijen van Van Gogh. Honderden malen gekopieerd: in bloemperkjes, in de vorm van een skateheuvel, te koop als souvenirs, als ideaal (want Japans) decor voor studiofoto's van bruidspaartjes.

Ascent

Beeldende Kunst

Fiona Tan. Museum De Pont, Tilburg, t/m 11/6

Maar ongeacht de vorm, Mount Fuji blijft in alles hetzelfde. Wellicht ligt het aan de vorm: iconisch door zijn schetsmatige herkenbaarheid. Het silhouet is precies zoals je een vulkaan voorstelt: een perfect symmetrische kegel met wit bepoederde top, hoewel het puntje er juist weer af is; een Walt Disney-beeld, zoals alleen kinderen dat kunnen tekenen. Simpel. Uit duizenden herkenbaar.

Je zou zeggen: daar valt voor een kunstenaar weinig eer meer aan te behalen. Wat moet je nog met zo'n monument?

De Nederlandse kunstenaar Fiona Tan liet zich daardoor niet hinderen en maakte er een film over, getiteld Ascent (beklimming), door zeshonderd foto's van de berg aan elkaar te monteren. Die montage van vakantiekiekjes, ansichtkaarten en professionele fotografie is een monument op zich geworden. Vooral door dit: dat Tan ondanks, of juist door die gemêleerde hoeveelheid foto's de onverzettelijkheid van de Fuji-berg heeft bevestigd. Met of zonder kitscherige bloesem, in de felle zon, tegen een rood-oranje avondlucht, in de mist, spiegelend in het water - de berg die als een platoons idee is: onder alle wisselende omstandigheden en in alle mogelijke uiterlijke verschijningen toch steeds dezelfde Toverberg.

Toch knap van Tan dat ze juist dat weet te benadrukken, zonder alle anekdotiek overigens uit het oog te verliezen. Hoe de helling toch enigszins van vorm en silhouet is veranderd door de laatste uitbarsting, op 16 december 1707. Hoe de berg in allerlei andere films (zoals Godzilla en Hiroshima Mon Amour) is terechtgekomen. Dat de heilige steenklomp een heldenrol heeft gespeeld in de Japanse droom van onoverwinnelijkheid, in aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Dat het toerisme door de jaren is toegenomen, van incidentele wandelaars tot aan de vroegere keizer Hirohito; terwijl nu duizenden beklimmers jaarlijks (alleen van juli tot half september) met professionele uitrusting puffend en hijgend de helling bestijgen, omdat de berg nog steeds als een soort heiligdom wordt gezien.

Die tocht lijkt ook het uitgangspunt van de film te zijn geweest. Twee voice-overs spreken een fictieve dialoog uit, tussen ene Mary en Hiroshi. De Engelse vrouw krijgt feitelijk de opdracht om in navolging en ter nagedachtenis van haar gestorven Japanse metgezel de vulkaan te beklimmen. Wat klinkt als een louterend voornemen. De tekst mag dan hier en daar wat pathetisch zijn en even suggestief als de montage van beelden, het geeft aan het geheel wel net iets meer richting. En belangrijker: het voornemen maakt van de wandeling een pelgrimstocht. Als bevestiging dat het hier om meer gaat dan het beklimmen van een stapeltje stenen.

Fiona Tan verzamelt graag beelden van voorwerpen.

Een kleine vierduizend foto's van Mount Fuji verzamelde Fiona Tan (1966) ter voorbereiding van haar film Ascent. Het geeft iets aan van haar werkwijze. De kunstenaar collectioneert graag beelden van voorwerpen. Niet alleen fotomateriaal van de Japanse berg.

In Museum De Pont zijn ook te zien The Changeling (2006) en Depot (2015) met zwart-witafbeeldingen van Japanse schoolkinderen en kleurige opnamen van opgezette vissen en ander onderwatergedierte op sterk water.

Door het verzamelen en rangschikken van beeldend bronnenmateriaal ontstaat een vergelijkend onderzoek. Hoe ziet een Japans kind in schooluniform eruit? Wat maakt een natuurhistorisch museum tot een visuele reis door de evolutie, van goudvis tot haai?

Wat ook iets aangeeft over de veranderend rol die een kunstenaar kan spelen: Tan heeft zich in de loop der tijd ontwikkeld tot een wetenschapper slash ontdekkingsreiziger slash bioloog slash antropoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.