Vader van de Amerikaanse film

Regisseur Mike Nichols won de Grand Slam van de kunsten, van Oscars tot Emmy's. Met zijn talent voor intelligente publieksfilms maakte hij klassiekers als The Graduate.

Mike Nichols Beeld getty

Hij voelde de Amerikaanse tijdgeest aan als geen ander. Mike Nichols, die woensdag op 83-jarige leeftijd overleed, wist met zijn films en toneelstukken ruim vijftig jaar lang zowel de critici als het publiek voor zich te winnen. Hij regisseerde Hollywoodklassiekers als Who's Afraid of Virginia Woolf (1966, met Elizabeth Taylor en Richard Burton) en The Graduate (1967, met een toen nog onbekende Dustin Hoffman) en won op 80-jarige leeftijd nog een Tony Award voor zijn regie van Arthur Millers toneelstuk Death of a Salesman.

Het was de laatste in een lange rij prijzen. Nichols behoorde tot de grandslam-winnaars van de artiestenwereld: hij ontving zowel een Oscar als verschillende Tony's, Emmy's en een Grammy, de belangrijkste Amerikaanse prijzen voor respectievelijk film, toneel, televisie en muziek. De Grammy dankte hij aan zijn tijd als komiek; met Elaine May vormde hij tussen 1958 en 1961 een geliefd komisch duo.

Zelfverdediging

Nichols werd geboren in Duitsland (als Mikhail Peschkowsky) en vluchtte in 1939 met zijn Russisch-Joodse ouders naar Amerika. Zijn jeugd was niet gemakkelijk. Hij was volledig kaal door een zeldzame aandoening (later zou hij altijd pruiken dragen), zijn vader overleed op jonge leeftijd en zijn moeder was vrijwel altijd ziek. Hij was een buitenbeentje, maar dat maakte hem sterker, vertelde hij in een interview met het tijdschrift Vanity Fair in 2013. Uit zelfverdediging leerde hij mensen goed in te schatten. 'Ik leerde de gedachten van mensen te horen. Dat is een ontzettend handige eigenschap, vooral in het theater.'

Vanaf de jaren zestig verwierf Nichols faam als toneelregisseur op Broadway. Ook als filmmaker was hij direct succesvol. The Graduate, waarin student Benjamin Braddock (Hoffman) tijdens een landerige zomer een affaire begint met een oudere buurvrouw (gespeeld door Anne Bancroft), geldt nog altijd als een van de beste én succesvolste Amerikaanse films ooit gemaakt.

Toonaangevend regisseur

De populariteit van The Graduate wist Nichols met zijn latere films niet te overtreffen, maar met onder meer Silkwood (1983), Working Girl (1988), Postcards from the Edge (1990) en Primary Colors (1998) bleef hij een toonaangevend regisseur, gespecialiseerd in intelligente publieksfilms. Steeds was zijn onderwerpkeuze actueel. Zo stelde Working Girl de ethiek van het bedrijfsleven in de late jaren tachtig aan de kaak, terwijl zijn laatste film, Charlie Wilson's War (2007), inging op de dubieuze Amerikaanse wapenhandel.

Nichols had een goede neus voor interessante scenario's, maar hij was vooral een uitmuntend acteursregisseur. 'Als regisseur kan ik er niks van totdat ik met de acteurs aan de slag ga', zei hij ooit. Hoewel hij vooral in zijn jonge jaren bekendstond om zijn opvliegende karakter, werkten grote sterren graag met hem, zoals Meryl Streep, Jack Nicholson, Julia Roberts en Tom Hanks.

Anne Bancroft en Dustin Hoffman in The Graduate (1967). Beeld X

Televisiedrama

Ook voor televisiedrama wist Nichols steracteurs warm te krijgen. Hij was met de veelgeprezen toneelbewerking Wit (2001, met Emma Thompson) medeverantwoordelijk voor de opmars van hoogwaardig tv-drama. Zijn laatste Emmy won hij voor de ook in Nederland uitgezonden dramaserie Angels of America (2003).

In zijn laatste jaren keerde hij terug naar het toneel. Death of a Salesman, met Philip Seymour Hoffman als de tragische handelaar Willy Loman, was het eerste stuk waarover de immer kritische Nichols echt tevreden was. 'Meestal is het niet goed, en als het goed is, blijft het niet goed', vertelde hij in 2012. 'Maar met Salesman wordt het alleen maar beter.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden