Vaasschikken

De vazencollectie Ruutu van Iittala heeft voor elke bloem een eigen vaas. Het is het moderne Franse antwoord op de beroemdste Finse vaas uit 1937.

Vazen uit de collectie Ruutu van Iittala. Beeld Morgane Le Gall
Vazen uit de collectie Ruutu van Iittala.Beeld Morgane Le Gall

Zwijgend maakt de Franse ontwerper Ronan Bouroullec (43) een compositie van zeven ruitvormige vazen op de werktafel in zijn studio in Parijs. Zijn broer Erwan (39) kijkt - ook zwijgend - toe. De vazen van de glasfabrikant Iittala verschillen in breedte en hoogte en zijn gemaakt van doorzichtig glas, of uitgevoerd in een zachtgroene, zalmroze en roestbruine tint. De kleuren zijn diep en effen, maar weer doorschijnender bij de scherpe hoeken waar het glas dunner is. Door de vazen te schikken alsof ze een bos bloemen zijn, vormen ze een geometrisch kleurpalet. Het gekleurde licht van de achterste vazen werpt een zachte gloed op de vazen ervoor, demonstreren de twee ontwerpers. Zwijgend naast elkaar dus.

Het zijn geen vlotte praters, deze twee broers die opgroeiden in Bretagne, dat bekend staat om zijn stugge en bescheiden bevolking. Die natuur keert terug in hun ingetogen ontwerpen. De 'Bouroullecs' zijn de meesters van het fijnbesnaarde minimalisme. Hun ontwerpen zijn in productie bij topmerken als de Duitse kantoorinrichter Vitra, de Italiaanse stoelenreus Magis en het Deense stoffenmerk Kvadrat. En nu dus ook voor designlabel Iittala. Ruutu heet de vazencollectie, wat in het Fins zowel diamant betekent als ruit. Hun vazen zijn zowel een tafelsieraad als een alledaags gebruiksvoorwerp - vandaar dus die naam.

'De vaas is ouder dan een lamp of boekenkast. De Romeinen gebruikten al vazen. Hoe kun je aan zo'n product nog iets nieuws toevoegen?', licht Ronan, de oudste en spraakzaamste van de twee, het ontwerp toe. 'We zijn gevraagd om een vaas van glas te maken en glas is niets meer dan kleur en licht.' Uitgangspunt bij het ontwerp was een zo groot mogelijke variatie, terwijl de vorm helder moest blijven. Met de vijf standaardkleuren kan een bijna oneindig palet worden gecreëerd door met de vazen te schuiven. Voor een optimaal effect moeten er wel minimaal vier of vijf op tafel staan. 'Daar waren ze bij Iittala trouwens heel blij mee', grinnikt Erwan.

De Slow Chair Atmosphere van Vitra. Beeld Morgane Le Gall
De Slow Chair Atmosphere van Vitra.Beeld Morgane Le Gall

Functionele essentie

Het duo keerde terug naar de functionele essentie van een vaas: een boeket bloemen er zo fraai mogelijk uit laten zien. 'Bij de meeste vazen kun je de bloemen maar op één manier - zó! - in een vaas proppen', zegt Erwan, terwijl hij een armbeweging maakt alsof hij met een vuist op tafel slaat. 'Maar nu kunnen bloemen worden verdeeld over vazen van verschillende afmeting en kleur, zodat elke bloem tot zijn recht komt.' Het lijkt muggenzifterij, een vaas blijft tenslotte een vaas, hoe mooi en functioneel ook. Maar deze doordachte manier van werken maakt de Bouroullecs zo gewild. In Frankrijk worden ze gezien als de rechtmatige opvolgers van Philippe Starck, de internationale superster van het Franse design. Maar dan zonder diens stilistische bravoure.

Het minimalistische succes van de Bouroullecs stoelt op nieuwe toepassingen van bestaande constructies en materialen. Zo is een lamp bijvoorbeeld gemaakt van geluiddempend vilt en een kast opgebouwd uit elementen van lichtgewicht kunststof, die eindeloos kunnen worden gestapeld. Daarbij maken de broers vaak onverwachte combinaties: een royale ligstoel is vederlicht dankzij een rank buisframe en een gebreide zitting van elastische draden, terwijl de platte kussens de stoel toch volume geven. 'Een goed ontwerp dringt zich niet op, maar biedt ruimte voor de fantasie van de gebruiker', zegt Erwan. Ook rekken ze de grenzen van bestaande gebruiksvoorwerpen zo ver op, dat feitelijk een nieuwe productsoort ontstaat. De werktafel Joyn voor Vitra is zo lang dat deze ruimte biedt voor verschillende manieren van werken. Er kunnen schotten op worden geplaatst om in stilte te werken, terwijl aan de andere kant kan worden vergaderd of zelfs geluncht. Om ruimtes naar eigen inzicht te kunnen verdelen, bedachten ze Algues (algen), een systeem van flexibele kunststof takjes in diverse kleuren. Ronan: 'Een goed ontwerp creëert zijn eigen toepassingen. Dan heeft het bestaansrecht.' Alleen maar een stoel ontwerpen omdat een fabrikant erom vraagt, is niet genoeg voor ze. 'Onze producten moeten iets toevoegen aan wat er al is.'

(Tekst loopt door onder afbeelding)

De broers Bouroullec in hun studio. Beeld Morgane Le Gall
De broers Bouroullec in hun studio.Beeld Morgane Le Gall
Ronan Bouroullec (links) en zijn broer Erwan. Beeld Morgane Le Gall
Ronan Bouroullec (links) en zijn broer Erwan.Beeld Morgane Le Gall

'We maken alleen ruwe tekeningen'

Even stil als hun ontwerpstijl is het teruggetrokken bestaan van de twee broers. Hun studio ligt verscholen in een typische Parijse binnenplaats. Slechts een kleine bordje met 'Bouroullec' bij het hek wijst de weg. De ruime studio is verdeeld over drie verdiepingen en lijkt nog het meest op een uitdragerij. Overal staan kapotte stoelen en gammele kasten; langs de muren hangen lappen stof en kleurige aquarellen. 'Allemaal schetsen voor nieuwe modellen', verduidelijkt Ronan.

Op slechts een paar bureaus staat een computer. 'We maken alleen wat ruwe tekeningen en meteen daarna het prototype. Pas als je zelf met het materiaal werkt, voel je of een ontwerp realistisch is.' Ze gooien ook niets weg, zelfs niet de prototypes die onwerkbaar bleken. 'We werken vaak meerdere jaren aan een project. Dan is het goed om af en toe terug te gaan naar het begin.' Er wordt gewerkt met een klein team van zeven medewerkers. Aan een tafel weeft een van de jonge medewerkers een stoelzitting van reepjes kunststof en in de kelder is zelfs een complete timmerwerkplaats. 'We vinden het belangrijk om met iedereen een persoonlijke band te hebben. Alleen dan kun je blind op elkaar vertrouwen.'

(Tekst loopt door onder afbeelding)

De studio van Bouroullec in Parijs. Beeld Morgane Le Gall
De studio van Bouroullec in Parijs.Beeld Morgane Le Gall

Complex

Hun ontwerpen ogen weliswaar eenvoudig, maar zijn technisch complex en vergen het uiterste van de bedrijven waarmee ze samenwerken. De realisatie van de Ruutu-collectie kostte bijna vijf jaar. 'Aangezien we zelf geen glas kunnen blazen, hebben we prototypes moeten maken van gekleurd rijstpapier, zonder al te veel rekening te kunnen houden met de maakbaarheid.' Met als gevolg dat de glasblazers van Iittala een nieuwe techniek moesten aanleren om de ranke vazen te kunnen maken. 'Glas met scherpe randen en dunne wanden bleek extreem moeilijk te maken.' Daarbij stelden ze ook hoge eisen aan de kleur. 'Glas krijgt kleur door de toevoeging van metaaloxiden. Maar door het chemische proces is het realiseren van een constante kleur heel delicaat. Nog moeilijk is het om een kleur gelijkmatig van licht naar donker te laten vloeien.'

Boven het project hing natuurlijk ook de schaduw van de Savoy Vase van Iittala. Deze vaas uit 1937 van de Finse 'architect des vaderlands' Alvar Aalto wordt gezien als niets minder dan een vertolking van de nationale ziel. Eenvoudig en toch een beetje mysterieus - is die zwierige vorm nou echt geïnspireerd op een van de duizenden Finse meren? Ga daar dan maar eens de competitie mee aan. Niet dat Iittala vroeg om een eigentijdse editie ervan. Integendeel. Er werd met geen woord over gerept, vertelt Ronan Bouroullec. 'Maar onbewust zijn we toch begonnen met een geometrische vorm die sterk afwijkt van de organische Aalto-vaas.' Zo voelden ze voortdurend die lange traditie van Iittala met bijzondere ontwerpers als Alvar Aalto en Kaj Frank. 'Stuk voor stuk voorbeelden voor ons, omdat ze streven naar bruikbare producten met een tijdloze schoonheid. Dus als je dan de kans krijgt van een klassiek bedrijf als Iittala, dan is dat een eer.'

Morgane Le Gall Beeld
Morgane Le GallBeeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden