Utrechts Volkskrant-verleden

Dat het markante gebouw aan het Ondiep 6 in Utrecht niet onder de slopershamer is gevallen, is te danken aan de inspanningen van Jan Kocken, kleinzoon van de man die de katholieke vakbonds- en latere Volkskrant-drukkerij Lumax in 1919 mede oprichtte....

Initiator van drukkerij Lumax was de R.K. Vakvereniging. Geestelijkeverheffing van de katholieke arbeiders was het doel. Naastvakbondsuitgaven werden in de voortreffelijk geëquipeerde zetterij endrukkerij periodieken, jubileumuitgaven en kalenders vervaardigd. De zaakfloreerde, maar directeur Andries Oosterbaan, de grootvader van opgemeldeJan Kocken, wilde meer. Oosterbaan, behalve directeur een begenadigdtypograaf (hij ontwierp in 1931 het omslag voor Bordewijks Blokken) wistin 1930 het tijdschrift De Gemeenschap als klant te verwerven. De redactievan het progressief-katholieke blad streefde naar vernieuwing in dekunsten, wat ook tot uitdrukking kwam in de vormgeving van het tijdschriften de boeken die de kunstenaarsgroep uitgaf.

Het was ook Oosterbaan die alles in het werk stelde om de Volkskrantvan zijn persen te laten rollen. Met dien verstande dat hij die pers eerstmoest aanschaffen en de beoogde uitbreiding van het gebouw realiseren. Eindjaren twintig onderzocht een commissie hoe de in Den Bosch gedrukteVolkskrant nog meer waarde kon hebben voor de arbeidersbeweging. Oosterbaanbepleitte verhuizing naar Utrecht en schreef: 'Lumax krijgt commercieel eenblijvend en loonend object. Daarvan zal zij later de vruchten plukken. Devruchten zelve komen in handen van de beweging. De Volkskrant krijgt, voorzeker niet meer geld, ook een betere krant, en een doelmatigerhuisvesting.'

Ook de journalisten - alleen mannen, vrouwen waren niet welkom inUtrecht - werden bij Lumax gehuisvest in door Sybold van Ravesteyningerichte lokalen. Op 15 januari 1935 drukte Lumax de eerste Volkskrant,met een door Oosterbaan gewijzigd logo dat tot 1965 dienst zou doen.

Wanneer op 26 juli 1941 NSB-er D.C. van der Poel als hoofdredacteurwordt aangesteld, zeggen abonnees massaal de krant op. De Volkskrant hieldop te bestaan. De bezetters roofden het bedrijf leeg en brachten de48-zijdige rotatiepers over naar Duitsland, waar zij na de oorlog inBreslau werd teruggevonden.

Na de oorlog vertrok de Volkskrant naar Amsterdam, waar tot in dejaren vijftig gedrukt werd op de persen van De Telegraaf; Lumax vestigdeeen filiaal in Amsterdam om het zetwerk van de krant uit te voeren.Inmiddels was in Utrecht een kostbare drukpers aangeschaft, berekend opde hoge oplagen van tijdschriften die de Katholiek Arbeiders Beweging inomloop wilde brengen. Die nieuwe drukpers zou een loden last blijken.

Van Santen beschrijft de neergang aan de hand van rapporten enarchiefstukken: nadat Lumax en de Volkskrant in 1950 fuseerden, kreeg dekrant de zeggenschap over een drukkerij die een kwakkelend bestaan bleefleiden en een kwart eeuw later aan drukkerij Brouwer werd overgedaan. DeVolkskrant had al in 1968 afscheid genomen van Lumax, bij de oprichting vande Perscombinatie N.V. bleek zij een blok aan het been.

Hub. Hubben

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden