Utopische ambitie in onttakelde kamer

Hoewel bescheiden ogend, maakt de Biënnale van Istanbul zelfs het verwende kunstpubliek enthousiast. 'Kunst kan de wereld veranderen', meent samensteller Charles Esche....

Wie een lamp wil kopen, kan in de wijk Beyoglu wel terecht. Tientallen, honderden winkels voor verlichting en elektriciteit rijgen zich aaneen in deze buurt, die iedere avond oogt als een kerstetalage in het verkeerde seizoen. Hoewel dit volgens de inwoners van Istanbul de moderne wijk 'for business' is, oogt de ordening van de winkels nog steeds als die van de bazaar: soort bij soort. Een eeuwenoud concept in een moderne uitvoering.

Deze buurt, bepaald niet de mooiste van Istanbul, is het decor voor de negende editie van de Biënnale van Istanbul. De tweejaarlijkse manifestatie die in het verleden vage benamingen kreeg als Egofugal (2001) of Poetic Justice (2003), heet ditmaal kortweg Istanbul en gaat over de stad. Een stad die eeuwenoud is en heel modern tegelijk. In zeven gebouwen die toevallig leegstonden (waaronder een voormalige bank, een appartementenblok en een tabakspakhuis) staan kunstwerken van ruim vijftig Turkse en internationale kunstenaars, en kunstenaarsgroepen.

Op de meeste plekken zijn de muren met onbeschilderde gipsplaten betimmerd, de uitleg is soms rechtstreeks op de muur geschreven. De suppoosten zijn zo behulpzaam dat je bijna niet meer van ze loskomt als je een vraag hebt gesteld. Toch is deze bescheiden ogende Istanbul Biënnale een internationale kunstmanifestatie, die iedereen, zelfs het verwende Biënnale-publiek, enthousiast maakt met een bijna utopische ambitie. 'Kunst kan de wereld veranderen', zegt Charles Esche, een van de twee samenstellers, die tevens directeur van het Van Abbemuseum in Eindhoven is. 'Daar geloof ik echt in.' 'We wilden de stad laten leven, er geen toeristisch tripje van maken', verklaart de andere curator, Vasif Kortun, de keuze om prachtlocaties als de Aya Sofia en het ondergrondse waterreservoir, de Cisterne, dit keer in te ruilen voor antikraakpanden. Charles Esche valt hem bij: 'Deze tentoonstelling gaat over deze stad, in deze tijd. Hij zou niet op tournee kunnen gaan en hij past ook niet in een museum.'

Dat wordt duidelijk op de derde etage van het Deniz Palas-appartementenblok, waar kunstenaar Nedko Solokov de onttakelde muren van commentaar heeft voorzien. In zijn kriebelige handschrift schrijft hij commentaar bij lichtknopjes en spijkers ('Ik ben heel geschikt om een groot schilderij van een naakte vrouw aan op te hangen') en hoewel soms melig, roept Solokov een mooie sfeer op van uitgewoonde kamers, geleefde levens en een voorbije tijd.

De tentoonstellingsmakers nodigden een flink aantal kunstenaars uit om een lange periode in Istanbul te komen werken. De Italiaan Mario Rizzi maakte in drie maanden bijvoorbeeld een documentair portret van een schoenmakersfamilie, waarin het generatieconflict tussen vader en zoon soap-achtige vormen aanneemt.

Anderzijds is er werk gekozen dat juist over andere wereldsteden gaat: Berlijn, Seoul, Jakarta. Kunstenaars zoeken de onderwerpen dicht bij huis (het vervoer met busjes, de populariteit van lokale acteurs) en geven zo een beeld van mensen en steden die in sneltreinvaart veranderen.

In het Van Abbemuseum in Eindhoven opent op 1 oktober de pendant van de Istanbul Biennale, waarin werken uit het verleden van het evenement naast de typisch Westeuropese collectie worden getoond. De naam: Eindhoven-Istanbul. 'Wij houden van simpele titels' zegt Esche.


EindhovenIstanbul, Van Abbe Museum in Eindhoven, van 1 oktober t/m 29 januari.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden