Ur onderzoekt - met zelfspot - wat er zo mooi is aan toneel

Theater - Urland

De jongens van Urland, whizzkids van het theater, gaan in Ur juist terug in de tijd - tot de grottekeningen aan toe. Collectief onderzoekt wat ook alweer zo mooi is aan toneel; met net genoeg zelfspot.

Ludwig Bindervoet als barbaar in Ur. Foto Julian Maiwald

Ze wilden terug naar de tekentafel. Of in dit geval: de verkleedkist. De vier theatermakers van collectief Urland, dat al een paar jaar uitblinkt met slim multimediaal theater vol technologische snufjes, waren toe aan iets nieuws en kwamen uit bij iets heel ouds. In hun nieuwe voorstelling Ur gaan ze op zoek naar de 'Ursprung', de oorspronkelijke beweegredenen van de mens om kunst te maken. Met als doel nieuwe zieltjes te winnen voor het theater.

Marijn Alexander de Jong (28), Ludwig Bindervoet (29), Thomas Dudkiewicz (28) en Jimi Zoet (29) kennen elkaar van de performanceopleiding in Maastricht. De laatste jaren maakten ze naam met hun internettrilogie, waarin ze onder meer Aischylos' klassieke tragedie Prometheus geboeid koppelden aan een onderzoek naar de invloed van internet. Door hun gretige toepassing van laptops, elektronische muziek, robotica en 3D-animatie gelden de vier als de 'whizzkids' van het theater. Maar nu verlaten ze de cyberspace en keren terug naar de kern: de verbeelding.

Eigen drijfveren

Waarom? Ze hebben ieder zo hun redenen. Bindervoet ergert zich aan de vercommercialisering van de kunst en de uitgeholde pr-leuzen die het publiek moeten lokken. 'Unieke ervaring! Laatste kans! Kunst als vorm van consumentisme.' Dat komt in de voorstelling terug in een geestige scène waarin collega Marijn een verveelde marktkoopman speelt. 'Komt dat zien... Theater van de toekomst voor maar 25 gulden...' Zijn kreten zijn moedeloos en sleets; hij gelooft er zelf ook niet meer in.

Dudkiewicz houdt van verhalen vertellen, maar wist even niet meer hoe, nu de massamedia en Hollywood 'het verhaal hebben geclaimd'. Alexander de Jong op zijn beurt vond het frustrerend dat hun type theater niet een groter publiek bereikt. 'Ik vroeg me steeds vaker af: wat bereiken of veranderen wij nou echt?'

Daar kwamen nog de gebruikelijke millennial-problemen bij, vult Jimi Zoet half-grappend aan: 'Nihilisme, cynisme, zorgen om de wereld, quarterlifecrisis.' Dus werd dit project ook een onderzoek naar hun eigen drijfveren: waarom maken zij eigenlijk theater? Wat was ook alweer ooit de aantrekkingskracht daarvan geweest?

Magie van theater

Die willen ze in Ur opnieuw over het voetlicht brengen, met behulp van de simpelste theaterrekwisieten, afkomstig uit, inderdaad, een grote verkleedkist. Via een soort 'filosofisch variété' leiden ze het publiek van een leeg toneel naar een bonte fantasiewereld, die ter plekke uit die kist tevoorschijn wordt getoverd. En het werkt: we zien Bindervoet een ladder opklimmen en geloven een seconde later dat hij een archeoloog is die in een grot afdaalt. Zoet: 'Dat is de magie van theater.' Urland voorziet die overigens wel steeds van een vette knipoog en zelfspot.

Een narrenpak, schaduwspel, goochelarij - de vier trekken alles uit de kast wat ze na de toneelschool juist als ouderwets in de ban hadden gedaan. Maar ze combineren dat wel slim met geluidseffecten en samples, van Kurt Schwitters Ursonate tot muziek uit het computerspel Tomb Raider II. Want helemaal analoog, dat wilden ze toch ook weer niet.

Hun research bracht ze bij het Gilgamesj-epos, dat het oudste literaire werk zou zijn, en van daar was het nog maar een klein stapje terug naar de grottekeningen, de veronderstelde eerste menselijke kunst. Ze verdiepten zich in tribale rituelen en vertelvormen en hebben een middag lang maskers gemaakt - Dudkiewicz vertelt trots hoe hij zes uur lang riet heeft gevlochten. In de voorstelling beschilderen ze eindeloos hun eigen maskers, je zou het bijna mindful kunnen noemen. Alexander de Jong: 'Hedendaagse cultuurconsumptie is vluchtig. Maar een woord dat bij ons steeds terugkwam is moeite. Ergens moeite voor doen geeft voldoening.'

Antroposofisch gedachtegoed

Bindervoet: 'Kunst is vaak een soort aflaat: een minuutje muziek bij DWDD en we hebben onze culturele plicht vervuld, check. Wat we daardoor denk ik missen, is de bevrediging van iets veroveren, het je eigen maken, moeite doen.'

Associërend bij het thema 'oer' verzonnen ze acts, ieder droeg daarbij iets aan, en zo ontstond een reeks scènes. Zoet verdiepte zich in het avant-gardisme en Dada. 'De dadaïsten wilden ook de bestaande kunst vernietigen om tot een nieuw soort kunst te komen.' Zijn fascinatie resulteerde in een geestige dadaïstische soundcheck aan het begin van de voorstelling. Bindervoet liet zich inspireren door 'oude' toneelvernieuwers als Antonin Artaud en Peter Brook - hoewel de voorstelling ook heel goed te behappen is zonder kennis van hun werk.

En Alexander de Jong, ooit opgevoed volgens het antroposofische gedachtengoed, verdiepte zich in het belang van rituelen. 'Ik zie steeds beter de schoonheid daarvan, zeker in een maatschappij waarin religie geen rol meer speelt en rituelen nagenoeg zijn verdwenen. In een ontkerkelijkte samenleving zou theater dat gat misschien kunnen opvullen.' Maar dan moeten er dus wel meer mensen komen kijken. Vandaar Ur; een liefdesbetuiging aan het theater. Komt dat zien.

Ur door Urland. Tournee t/m 30/4.

Internet op toneel

Collectief Urland maakt performances op het snijvlak van filosofie, klassiek repertoire en games: 'live art in digital times', noemen ze het zelf. In hun internettrilogie onderzochten ze de opkomst, expansie en grenzeloosheid van internet. Het tweede deel uit de trilogie, Explorer/Prometheus ontketend, werd in 2015 genomineerd voor de BNG Bank Nieuwe Theatermakers Prijs. In 2017 werd de voorstelling geselecteerd in een randprogramma van het Duitse festival Theatertreffen in Berlijn.