Unieke vondst: tekening van Jeroen Bosch opgedoken

Een unieke vondst: wat eerst een tekening leek van een leerling, blijkt een echte Jeroen Bosch. De Vlaamse belegger die 'Hellelandschap' ooit kocht, heeft nu miljoenen in handen.

De tekening van Jeroen Bosch. Beeld Unknown

Een tekening vol monsters, gedrochten en naakte mensen is door de experts van het Bosch Research and Conservation Project toegeschreven aan Jheronimus Bosch. Tot nu toe werd gedacht dat de tekening van de hand van een 'assistent van een assistent' van de meester zou zijn. Het werk is te zien naast andere tekeningen op de Jheronimus Bosch-tentoonstelling vanaf 13 februari in het Noordbrabants Museum in 's-Hertogenbosch ter ere van het 500ste sterfjaar van de kunstenaar.

Matthijs Ilsink, specialist en samensteller van de tentoonstelling, spreekt van een ongelooflijke vondst: 'Ik kende de tekening alleen uit een boek en had al eens geschreven dat het mij interessanter leek dan door die auteur werd verondersteld. Daarop volgde een uitnodiging door de eigenaar.'

Lees ook Oog voor detail

Wieteke van Zijl over Bosch (+): 'Bij de kunst van Jheronimus Bosch wil je het liefst grinniken om zijn satirische kijk op het falend streven van de mens naar rijkdom, status, macht en andere aardse zaken.'

Overeenkomsten

Over de redenen van de nieuwe toeschrijving spreekt hij als connaisseur: 'Ik kijk al vijftien jaar naar het oeuvre van Bosch, ik denk te weten wat zijn handschrift is. Toen ik de tekening in het echt zag, werd ik bevestigd in het gevoel dat ik niet aan het kijken was naar iemand die kopieerde, maar naar iemand die creëerde, die tijdens het tekenen vormen aan het uitvinden was.'

Ilsink ziet grote overeenkomsten met de monsters in het rechterluik van Bosch' beroemdste werk Tuin der Lusten (1500-1505) in het Prado in Madrid. De manier waarop het centrale monster is vormgegeven doet hem sterk denken aan de hybride figuren in deze hellevoorstelling, zoals de witte boommens, maar ook de mensen die als klepels in een klok hangen en naakt op het scherp van een mes liggen komen hierin terug.

Bosch stijl van tekenen is erg gelijk aan de stijl van schilderen, vindt Ilsink: 'Vogeltjes komen overeen met de vogels op zijn schilderijen, en die lange armen van de mensen, met V-achtige handjes, die vind je terug in zijn schilderijen.' Een ander argument was de ton op poten met een gezicht: die komt voor in het paneel De Zondvloed in Museum Boijmans in Rotterdam, maar dat deel werd al in het atelier overschilderd. Dat is dus 'daderinformatie' zegt Ilsink: 'Dat kon iemand die Bosch later kopieerde niet weten. Wij kennen die ton-figuur alleen dankzij infraroodfotografie.'

Documentaire

In de documentaire Jheronimus Bosch - touched by the devil van Pieter van Huystee die op 20 november op IDFA in première gaat, zegt de Vlaamse eigenaar van de tekening dat hij het werk 'niet mooi' vindt: 'Als ik het op een markt voor een tientje was tegengekomen, was ik er zo aan voorbij gelopen'. Hij kocht het werk dankzij zijn kunstadviseur in 2003 'als een belegging' voor 300 duizend dollar (274 duizend euro). Nu het een authentiek werk van Bosch blijkt, is de waarde een veelvoud van de aankoopprijs.

Naar verluidt staat de eigenaar, die zijn identiteit niet in de media wil prijsgeven, niet afwijzend tegenover verkoop en verwacht hij een bedrag dat boven de 10 miljoen euro ligt. Op de markt voor tekeningen zijn dergelijke bedragen tot nu toe alleen voor de allerbeste Italiaanse renaissancekunstenaars betaald. In 2012 werd een tekening van Rafael - een schets voor zijn schilderij De Transfiguratie uit 1518-20 - geveild voor 29,7 miljoen pond (41 miljoen euro). Matthijs Ilsink benadrukt dat hij de tekening niet getaxeerd heeft en op geen enkele manier belang heeft bij een eventuele verkoop.

Jheronimus Bosch, Hellelandschap, circa 1500, pen met bruine inkt op papier, 259 x 197 mm, privécollectie. De monsters hebben volgens specialist Matthijs Ilsink veel overeenkomsten met die op het echterluik van Bosch' beroemde Tuin der Lusten. Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.