Review

Uniek boek over onteigening Nederlandse boeren in Zimbabwe

Marnix de Bruyne maakte een uniek boek over de onteigening van Nederlandse boeren in Zimbabwe. De ex-boeren, de volhouders en de nieuwe boeren die de journalist sprak zijn stuk voor stuk fascinerend.

Zijn schoonvader gaf de strijd op. Die stond doodsangsten uit vanwege de dreigende, met knuppels zwaaiende war veterans die zich rond zijn boerderij ophielden. Hij vertrok en droeg alles over aan schoonzoon Piet Zwanikken. Die wilde van geen wijken weten. Hij tolereerde het handjevol boeren dat zich op zijn grond had gevestigd en deed of alles bij het oude zou blijven.

Een jaar later dook een nieuwe groep 'veteranen' op. Zwanikken kreeg twee uur - en vertrok, met vrouw en kinderen. Korte tijd later kon hij toch terugkeren. Daarna investeerde hij fors om zijn bedrijf te moderniseren. Dat had hij beter niet kunnen doen. Een invloedrijke Zimbabwaan liet zijn oog vallen op dat mooie bedrijf. Weer verschenen er veteranen. Op 12 december 2012 staan er drie mannen bij zijn hek. Er is tabak gestolen, weten ze. Ze willen wel helpen zoeken. Plots trekt een van hen een pistool, en schiet. De kogel raakt Zwanikkens neus en vliegt rakelings langs zijn zoontje. Hij rent weg en barricadeert zijn huis. Kort daarna brengen de buren hem naar het ziekenhuis van Harare. Hij zal zijn boerderij nooit meer zien.

Piet Zwanikken was de kleinzoon van Kees Zwanikken, leraar 'meerjarige culturen' aan de Rijks Hogere School voor Tropische Landbouw in Deventer. We moeten gaan opent met een nostalgische beschrijving van deze legendarische school en de voortvarende jongeren die daar werden klaargestoomd, eerst voor 'ons' Indië maar na de Indonesische onafhankelijkheid ook voor 'Zuid-Rhodesië', zoals Zimbabwe toen heette. Daar zat men te springen om kundige boeren.

Het leven in de Britse kolonie is primitief, maar de grond is vruchtbaar en de kansen liggen er voor het oprapen. Mede dankzij de goedkope (zwarte) arbeidskrachten. Wanneer in 1980, na een felle guerrillastrijd, de ZANU-PF van Robert Mugabe aan de macht komt, zet dit de kleine koloniale wereld op zijn kop.

Marnix de Bruyne (non-fictie) We moeten gaan. Podium; 370 pagina's; euro 25,00.

'Oorlogsveteranen' belonen

Echt grimmig wordt de situatie vanaf 2000, wanneer Mugabe besluit dat het tijd wordt om de 'oorlogsveteranen' van zijn partij te belonen met het land van de blanken. Zo'n vierduizend blanke boeren werden verjaagd; er vielen tien doden. Een paar honderd ontsprongen de dans.

Journalist Marnix de Bruyne bezocht Zimbabwe in 2002. In die tijd waren de meeste blanke boeren al van hun land verdreven. Maar hun lot interesseerde hem niet. Een misplaatste desinteresse, constateert hij in We moeten gaan.

Vier jaar geleden ontmoette De Bruyne de naar Nederland uitgeweken Coen Schepers; daarna bezocht hij een reünie van ex-boeren in Apeldoorn. En hij besluit terug te keren naar Zimbabwe. Om de volhouders te spreken, te zien wat er gebeurd is met de bedrijven en om de 'daders' te spreken. De beschrijving van zijn zoektocht is wellicht te gedetailleerd en de bredere geschiedenis van Rhodesië/ Zimbabwe komt er zeker in het begin té bekaaid van af, maar de mensen die De Bruyne ontmoet zijn stuk voor stuk fascinerend. Gaandeweg ontwikkelt We moeten gaan zich tot een uniek boek. Niet alleen in onderwerp, maar ook vanwege het subtiele evenwicht dat De Bruyne weet te vinden tussen goed en kwaad. Daarbij schetst hij een mooi en warm portret van de Nederlandse gemeenschap in dat 'foute' Rhodesië. Een gemeenschap die vanzelfsprekend meewerkte aan de onderdrukking van de zwarte meerderheid en aan de strijd tegen ZANU-PF, maar die ook donders goed wist dat haar tijd voorbij was.

Een aantal vertrok uiteindelijk naar Zambia. Anderen, onder wie Piet Zwanikken, doen nu vanuit huis aan cell phone farming en adviseren de huidige eigenaar per telefoon. Een aantal is in een hopeloos juridisch gevecht gewikkeld met de Zimbabwaanse autoriteiten. De meesten hebben hun lot aanvaard. Het was een mooie tijd, met een angstig en bitter slot.

De volhouders die De Bruyne sprak, kunnen nog steeds van hun land gezet worden. De destijds onteigende bedrijven die hij bezocht, verkeren in deplorabele staat en de Zimbabwaanse economie is nog steeds niet hersteld van de zware klap veroorzaakt door de onteigeningen. Mugabe (92) heeft zich herkiesbaar gesteld voor de verkiezingen in 2018.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.