Undercover als figurant bij Trainspotting 2

Wat doe je als je hoort dat er een vervolg komt op Trainspotting, de filmklassieker uit de jaren negentig? Je zorgt dat je een van de figuranten bent.

Beeld Linda Stulic

Waarom vonden we het ook alweer een goed idee om naar het Schotse Edinburgh te reizen en, God zegene de greep, tijdens een besloten draaidag van het vervolg op cultfilm Trainspotting een figurantenrolletje te bemachtigen? Met fotografe Linda Stulic - het was haar plan - en ongeveer duizend anderen die zich op tijd online hebben geregistreerd, wacht ik in de stromende regen in een lange slingerrij voor de deur van nachtclub Cav, in een achterafstraatje in de rauwe wijk Tollcross. Op het Facebook-event (ruim achtduizend aanmeldingen) was men kraakhelder: toegang alleen in 'dancefloor ready' '80's-outfit, voor iedereen tussen de 18 en 30, paspoortcontrole bij de deur, een kaartje biedt géén garantie voor entree.

Ik ben tevreden met mijn in allerijl bij elkaar geshopte bordeauxrode Edwin Jeans, mijn witte visnethemdje, mijn kleurige blouse en vooral mijn zwarte laarzen met doodshoofden en vlammen. Linda steelt de show in haar knalrode, langharige jas van Tony Cohen, zwarte gympakje, netpanty en All Stars. Maar we zijn de afgelopen twee uur stevig natgeregend en het dringt langzaam door dat ik officieel twee jaar te oud ben voor dit feestje.

Onvervalste Cult

Regisseur Danny Boyle, die twintig jaar geleden doorbrak met zijn virtuoze verfilming van Irvine Welsh' roman Trainspotting, een even komisch als inktzwart verhaal over de volstrekt van de werkelijkheid losgezongen levens van junkies Renton, Sick Boy, Spud en Begbie in de roemruchte Edinburghse wijk Leith, twijfelde lang over de regie van dit vervolg. Welsh' roman waarop de film nu wordt gebaseerd, het in 2002 verschenen Porno, is nou eenmaal geen meesterwerk zoals Trainspotting dat was, beweerde Boyle enkele jaren geleden in interviews. De regisseur raakte tijdens de productie van zijn geflopte film The Beach (2000) ook nog gebrouilleerd met zijn steracteur en Rentonvertolker Ewan McGregor, die het niet kon verkroppen dat hij na hoofdrollen in Boyles eerste drie films (Shallow Grave, Trainspotting en A Life Less Ordinary) ditmaal Leonardo DiCaprio, toch al helemaal hot na Titanic, moest laten voorgaan.

Bovendien werd Trainspotting onvervalste cult: de film nestelde zich in het collectieve geheugen van een generatie, lanceerde de muziekcarrière van Underworld (terwijl hun Born Slippy natuurlijk ook de status van de film bevestigde), stond model voor de 'heroin chic'-golf in de modefotografie en legde het fundament voor Britse misdaadfilmers à la Guy Ritchie, die merkbaar werden geïnspireerd door Boyles fijnbesnaarde gevoel voor beeldritme, muziek en stijl. Met zijn freeze frames en complexe flashbackstructuren voelt het filmische palet van Trainspotting nog altijd kleurrijk en fris.

Beeld Linda Stulic
Beeld Linda Stulic

Hoge verwachtingen

Afgelopen herfst kreeg de vervolgfilm die (voorlopig) T2: Trainspotting 2 wordt genoemd, groen licht. Scenarist John Hodge maakte volgens Boyle van een degelijk boek iets geweldigs, Boyle en McGregor begroeven de strijdbijl, de vier belangrijkste acteurs keerden terug. Tegenover de BBC bevestigde de regisseur de torenhoge verwachtingen. 'Ik word absoluut gekruisigd als het misgaat', zei hij. Zijn oplossing: 'Alleen wanneer je dat mogelijke gevaar in je voordeel gebruikt, bestaat de kans op een goede film.'

Het is 4 uur 's middags. Ik denk aan de vijf verklede vrienden uit Edinburgh die we vanochtend tijdens een vroeg rondje door de buurt als enigen aantroffen voor de deur van Cav: hoe zij hier inmiddels zeven uur staan te rillen ('We dachten dat het een compleet gekkenhuis zou zijn, dat viel wel mee'). Een grijze jeep stopt voor de deur. Danny Boyle stapt uit, maar nog voor iemand zijn telefoon tevoorschijn heeft gefrommeld om de regisseur te fotograferen is-ie door de voordeur verdwenen. De kostuumontwerper controleert onze outfits en knikt, al moet Linda haar harenjas straks helaas afgeven bij de garderobe. Haar polaroidcamera ('it's just a gadget!') wordt opvallend genoeg niet ingenomen. Ik ben nog niet binnen, maar deze coulante houding stemt hoopvol.

CV Danny Boyle

1994 Shallow Grave
1996 Trainspotting
1997 A Life Less Ordinary
2000 The Beach
2002 28 Days Later...
2004 Millions
2007 Sunshine
2008 Slumdog Millionaire
2010 127 Hours
2012 openingsceremonie Olympische Spelen in Londen
2013 Trance
2015 Steve Jobs
2017 T2: Trainspotting 2

'Zo rauw en fun'

Naast ons maakt de 19-jarige Ewan uit Manchester, die vanochtend rond 7 uur in de trein stapte, zich geen zorgen. In de wolken is-ie. Plagerijtjes van de Schotten naast hem in de rij, die hij moeilijk verstaat, laat hij rustig over zich heen komen. 'Ik ben vernoemd naar Ewan McGregor', zegt hij zonder dat iemand het vraagt. 'Mijn moeder was een paar maanden zwanger toen Trainspotting in première ging. Ik moest wachten tot mijn 16de verjaardag voor ik 'm mocht zien, maar inmiddels is het mijn favoriete film. Zó rauw en fun: geweldig. Ik kreeg net een sms van mijn moeder: ze vindt het ontzettend grappig dat ik hier ben.'

Eigenlijk zou de film Porno moeten heten, maar dat ligt in de filmwereld qua marketing mogelijk wat gevoelig. Welsh schreef de roman als direct vervolg op Trainspotting: Renton heeft het drugsgeld dat hij aan het slot de eerste film van zijn junkievrienden ontvreemdde mee naar Amsterdam genomen, waar hij een vrij stabiel leven heeft opgebouwd als nachtclubeigenaar. Begbie is zojuist vrijgelaten uit de gevangenis, waar hij een straf voor moord uitzat. Sick Boy opent een pub in Edinburgh, waar hij in de avonduren een amateurpornofilm hoopt te maken: Seven Rides for Seven Brothers. Spud is de enige die zich nog af en toe in de dope verliest, maar hij houdt het voornamelijk bij alcohol en speed.

Omdat de film zich niet tien, maar twintig jaar na het eerste verhaal afspeelt, zag scenarist Hodge zich in elk geval genoodzaakt ten opzichte van de roman enkele inhoudelijke wijzigingen door te voeren. Boyle heeft er bijvoorbeeld nooit een geheim van gemaakt dat de verfilming voor hem pas werkbaar wordt wanneer de hoofdrolspelers zich in midlifecrisis-territorium begeven. Als midden-dertigers zouden ze gewoon te veel lijken op de twintigers uit de eerste film (Ewan McGregor is inmiddels 45 jaar, Johnny Lee Miller 43, Robert Carlyle 55 en Ewen Bremner 44).

Beeld Linda Stulic

16.30

Bij de entree loopt alles op rolletjes. Een beveiliger vergelijkt de naam op ons toegangskaartje en paspoort en beloont iedereen voor het geduld. Niemand die zich bekommert om mijn 32 jaar. We hebben dorst en kunnen binnen kiezen uit cola light met een chloorsmaakje en alcoholvrij bier met hinten van bedorven roggebrood. Dat sluit in elk geval aan bij het bericht op het Facebookevent: geen alcohol op de set.

Linda wordt vrijwel direct meegenomen voor een dansscène in een bovenzaaltje. Een langharig crewlid betrapt haar op overmatig telefoongebruik en vraagt haar het toestel weg te stoppen. Op de lichtgevende dansvloer hebben vrijwel alle meisjes hun schoenen uitgetrokken.

Beeld Linda Stulic

Dansen

Een minuut of tien later word ook ik naar boven gedirigeerd. Daar drilt choreograaf Ken op de maat van Run DMC's It's Like That een honderdtal figuranten, van wie een deel betaald en aangekleed door de productie, tot een gestroomlijnde dansuitvoering. 'Use your hips: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7: clap!'

Een bijkans onherkenbaar besnorde Robert Carlyle (de gewelddadige Begbie in de film), met een fout halskettinkje en zwart jack dat heftig uit de toon valt bij de gekleurde uitdossingen om hem heen, zal zo in verbazing naar de dansende massa kijken, waarna hij wordt versierd door een meisje aan een tafeltje verderop.

Ik hoor bij het groepje figuranten dat een chaotisch drukke club moet suggereren, terwijl Begbie naar het tafeltje loopt. Op de vloer wordt met geel tape een looplijn uitgezet. Ik heet nummer vier, en moet onmiddellijk langs de camera danswandelen als een regieassistent mijn nummer roept: 'Number three, go! Four, go!'

Tekst gaat verder onder het beeld.

Beeld Linda Stulic

Waar komt de titel vandaan?

Volgens de eenvoudige verklaring van die titel betekent 'trainspotting' zoiets als: wachten op de dealer. Wie zich in de Edinburghse wijk Leith laat rondleiden door Tim Bell, die passages uit de boeken van Irvine Welsh voorleest op de locaties waar ze zich afspelen, leert vooral over de rol in de verhalen van treinstation Leith Central. Toen de wijk in de jaren zeventig en tachtig ten onder ging aan heroïnegebruikers en bijbehorende problematiek, was het in onbruik geraakte station het sodom en gomorra van de buurt. Daarnaast is er het lied van David Bowie, Station to Station, een metafoor voor een junkieleven van hit naar hit, die Welsh gebruikte voor de titel van het laatste hoofdstuk in Trainspotting.

Beeld Linda Stulic

17.00

Regisseur Boyle - zijn marineblauwe trui rond zijn middel geknoopt, mouwen van zijn witte blouse opgerold - pakt de microfoon. 'Deze man hier' - hij wijst op Begbie aan de rand van de dansvloer - 'heeft twintig jaar in de gevangenis gezeten en loopt hier nogal onwennig rond. Jullie moeten dat gevoel versterken. Hij moet denken: wat is er al die jaren in godsnaam gebeurd?' Zo concreet als hier zal Boyle vandaag niet meer worden, qua plotverstrekking.

Ondertussen krijg ik een standje van Boyles eerste regieassistent Harry. 'Nummer vier, wil je sneller lopen? Je wordt gefilmd door vier camera's en je blokkeert ze allemaal als je zo langzaam gaat. You're walking slowmotion.' En weg is-ie.

Op het overloopje waar mijn looplijn eindigt, achter in de zaal, staat Danny Boyle dansend achter de monitoren waarop hij de opnamen van vier camera's direct kan zien. Dansend! Ik realiseer me dat ik doorgaans alleen house-dj's op spitsuur in nachtclubs zo achter hun apparatuur zie bewegen. Boyle beweegt vanuit de heupen, het oog op vier schermpjes tegelijk, wijzend en roepend naar cameraman Anthony Dod Mantle, de Oscarwinnaar die hier voor de achtste keer samenwerkt met Doyle en eerder filmde voor onder meer Lars von Trier, Thomas Vinterberg en Harmony Korine.

Plotseling is het volkomen helder waarom vrijwel alle films van Boyle op een gegeven moment veranderen in een aanstekelijk audiovisueel muziekstuk - van de Born Slippy-slotscène in Trainspotting en de hardloopachtervolging in Slumdog Millionaire tot het audiovisuele bombast aan het eind van Sunshine en zelfs de razendsnel gemonteerde flashbackscène in zijn recente Steve Jobs-biopic.

Beeld Linda Stulic
Beeld Linda Stulic

18.00

'Ik heb net een paar foto's gemaakt', fluistert Linda in mijn oor. Tijd om zo onopvallend mogelijk naar het resultaat te kijken is er niet: we moeten naar beneden. Daar wordt uit honderden kelen zo hard mogelijk met Radio Gaga van Queen meegebruld. 'You haaaad your time, you haaaad the power / You've yeeeet to have your fiiiinest hour / Raaaadio'. De Ierse supporters op het EK-voetbal zijn er niets bij.

Boyle pakt opnieuw de microfoon. We zijn best aardig op weg, zegt hij, maar we zitten pas op de helft. 'Het is de bedoeling dat jullie de ruimte optillen, oké? Thank you!'

Een schier eindeloze reeks Radio Gaga's volgt. Het wordt een spel: met elke nieuwe Radio Gaga proberen we de vorige te overtreffen. Het valt me op hoe mooi de synthesizer tijdens de instrumentale intro eigenlijk is. Nog voor Freddie Mercury inzet is het nummer al opgestegen.

Beeld Linda Stulic

Lokaal verhaal, universele film

De romans van Irvine Welsh over Renton, Sick Boy, Spud en Begbie spelen zich af in de Edinburghse havenwijk Leith, waar de eenvoudige invoer van heroïne in de jaren zeventig en tachtig voor een slagveld zorgde (lees Trainspotting), waarna ook deze buurt vanaf de jaren negentig werd gegrepen door gentrificatie (lees Porno). Boyle besloot een universele film te maken: hij draaide in Edinburgh én Glasgow; personages praten in accenten uit alle Schotse windstreken. Dat zal bij zijn vervolgfilm niet anders zijn. Wie meer wil weten over het dna van beide verhalen, kan terecht bij de boeklocatietours van Tim Bell: leithwalks.co.uk.

Aan de rand van de dansvloer zitten Renton en Sick Boy (McGregor en Johnny Lee Miller) op een kruk aan een tafeltje in een onhoorbare conversatie verwikkeld. Een cameraman filmt ze van dichtbij recht in het gezicht. Camera's aan de overkant van de dansvloer creëren totaalshots. Het tweetal omhelst elkaar stevig. Aan het eind van een opname steekt McGregor - kortgeknipte boevencoupe, bordeauxrood trainingsjack - zijn gebalde vuisten in de lucht om de boel nog eens extra op te jutten. Het gejuich is oorverdovend.

Deze club lijkt een sleutellocatie in de film te zijn: de plek waar drie van de vier belangrijkste personages - Spud schittert door afwezigheid - elkaar na twintig jaar voor het eerst treffen. Boyle drijft zijn vrijwilligers tot het uiterste. Filmles vanuit de dj-booth: 'De eerste film heeft een behoorlijke reputatie. Je kunt 'm stijlvol vinden, of cynisch, maar mensen vinden 'm vooral goed omdat-ie je ráákt. Het is de bedoeling dat deze film je ook raakt en wat dat betreft is dit een cruciale scène. Jullie hebben het nu nog niet door, jullie zijn gewoon mensen die een heleboel plezier maken, maar geloof me: als alles goed gaat wordt dit straks een moment dat niemand onberoerd laat.'

De cast uit 1996. Vanaf links: Robert Carlyle als Begbie, Kelly Macdonald als Diane, Jonny Lee Miller als Sick Boy, Ewen Bremner als Spud en Ewan McGregor Mark `Rent Boy` Renton. Beeld Rechtenvrij

19.00

Het verhaal gaat dat er zojuist chips werden uitgedeeld, maar die zijn aan ons voorbijgegaan. We wandelen naar de garderobe om twee bakjes fruit uit een rugtas te vissen. 'Wat ziet Ewan McGregor er goed uit, voor zijn leeftijd', zegt Linda.

In de caféruimte schuimt iemand van de productie mijn alcoholvrije biertje op door er een spuit in te steken. Een andere assistent zet mij midden in het café om met vier jongens te praten. Achter ons slaat Begbie een deur open: hij spuugt op de grond en beent woedend voorbij. De camera filmt hem in het voorbijgaan met een sierlijke zwiep van links naar rechts, en pakt zo ook wat van de dansende massa mee in de aangelegen zaal. Daar speelt Radio Gaga voor de zoveelste keer.

Beeld Linda Stulic

21.00

Regisseur Boyle leunt tegen een deurpost en overziet het cafégedeelte van de club - het is de eerste keer dat ik hem vandaag zie zonder dat een assistent, cameraman, lichtman, acteur of figurant zijn aandacht vraagt. Ik vraag hoe hij in hemelsnaam de controle houdt over een dag als dit. Hij grijnst en zegt: 'You don't! En stiekem is dat precies de bedoeling.'

Beeld Linda Stulic

22.00

Ongeveer de helft van de figuranten is er tussenuit geknepen. Boyle ziet de vermoeide hoofden en speelt de motivatiegoeroe. 'Weten jullie nog hoe energiek jullie pak 'm beet acht uur geleden waren? We verhuizen nu naar de foyer voor een aantal kleinere scènes - meer kans om de film te halen, dus.' Regieassistent Harry: 'Jongens, we absolutely, definitely still need you!' Ewan uit Manchester staat ook weer naast ons. Hij wil nooit meer naar huis.

Ik word naast de wc's in de caféruimte aan een tafeltje gezet. Daar begint het spectaculairste moment van de draaidag: de wraakzuchtige Begbie treft Renton buiten ons zicht op het toilet, Renton slaat op de vlucht en Begbie zet de achtervolging in. Twee jonge stuntmannen rennen eerst, een 'veiligheidsoefening' noemt assistent Harry dit, waarna Ewan McGregor en Robert Carlyle met dezelfde verbeten energie in dezelfde korte bochtjes naar buiten sprinten. Alleen de fraaie uitglijder van zijn stuntman in de scherpste bocht weet McGregor niet te kopiëren.

Cameraregisseur Anthony Dod Mantle vraagt zich af of de twee acteurs niet te veel ondersneeuwen tussen de figuranten. Boyle schudt het hoofd: je hoeft de acteurs in een drukbevolkte ruimte niet voortdurend te zien, vindt hij, om te weten dat ze er zijn.

Beeld Linda Stulic

23.00

'Jullie twee, loop met me mee.' We zijn duizelig van de honger en wilden net opgeven. Maar een assistent parkeert ons bij de garderobe en opeens spelen we een stel dat (met de neus op de actie) wacht op hun jas. Op twee meter afstand leunt Sick Boy tegen een muurtje, spelend met zijn telefoon. Weer 2 meter verder staan Renton en Begbie in de startblokken om hun eerder ingezette achtervolging te vervolgen.

De ruimte baadt in donkerblauw licht. Wellicht bezorg ik de editor straks hoofdpijn met mijn dubbele aanwezigheid tijdens deze scène, maar dat zijn zorgen voor later. Terwijl wij voor de draaiende camera's om onze jas vragen en overleggen met welk junkfood we ons straks volstoppen, rennen Renton en Begbie rakelings voorbij. 'Aargh', horen we.

Achtervolgingschoreografie is een vak apart. Nog één kleine aanpassing wil Boyle: het zou mooi zijn als Renton zijn sprint sneller inzet. Maar een snellere acceleratie betekent dat zijn hoofd zich lager bij de grond bevindt, waardoor de cameraman aan de andere kant van de foyer zijn camera zo'n 40 centimeter lager dient te schroeven. Dat lukt. 'Aargh', klinkt het weer naast ons, terwijl we over Turkse pizza's praten. Van alle hologige overblijvers zijn we de eersten met onze jas in de hand - nog klam van de regen.

Beeld Linda Stulic
Beeld Linda Stulic

00.10

De acteurs zijn door naar de volgende locatie, Boyle neemt uitgebreid de tijd voor selfies met figuranten. Eén vraag nog: gaat hij in Amsterdam filmen, de stad waar Renton in het boek met zijn gestolen drugsgeld een nieuw bestaan opbouwde?

'Hahaaa', doet Boyle. 'No comment.'

Het Trainspotting-vervolg wordt januari 2017 in de bioscopen verwacht.

Beeld Linda Stulic
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden