RecensieUnder Pressure

Under Pressure is een feest der mogelijkheden ★★★★☆

Maar, vragen makers Moen en Noomen zich af, móét het ook allemaal?  

Benjamin Moen in Under Pressure.Beeld Julian Maiwald

Terwijl op het Malieveld in Den Haag Cirque du Soleil Totem speelt in een tent waar 2.600 man publiek in passen, staan even verderop twee jonge theatermakers voor het eerst op het grote toneel van de Koninklijke Schouwburg. Ze kijken hun ogen uit. Vierhonderd toeschouwers maar liefst, zo veel hebben ze er nog nooit op één avond gehad. Oh, wat vet, jongens. Zijn die allemaal voor hen gekomen? Benjamin Moen en Yannick Noomen besluiten het gewoon te vragen. Bent u op de poster afgekomen? Wie van hen tweeën vindt u het aantrekkelijkst? Wat verwacht u van de avond? De meeste mensen verwachten dat het leuk wordt.

Eigenhandig heeft het duo de druk tot grote hoogte opgevoerd. En daar willen ze het nu net over hebben in Under Pressure. Waarom moet alles altijd maar groter, rijker, succesvoller? Waarom is groei het enige wat telt in deze wereld? Hoe lang kan dat nog doorgaan? Wanneer is de druk domweg te hoog en knapt de ballon? Om hun kritiek op het neoliberale groeidenken kracht bij te zetten (en omdat ze ambities hebben) bedachten Moen en Noomen dat het goed zou zijn om Under Pressure in de grote schouwburgzalen te spelen. Grotezaalbespeler Het Zuidelijk Toneel wilde die uitdaging wel aangaan.

En nu is het zover. Twee onbekende theaterjongens, normaal met een collectiefje opererend in de marge van het theaterlandschap, bevinden zich opeens in die grote bak. Hoe gaan ze die vullen? Bezwijken ze onder de druk of zijn we hier getuige van het daverende begin van twee succescarrières? Dat is het verhaal dat Moen en Noomen proberen te verkopen. Als een soort Laurel en Hardy staan ze daar, ongemakkelijk pratend met publiek. Moen verdwaalt in de gangen. Later laat hij zijn zendmicrofoon aanstaan, terwijl hij ‘even pissen’ is. Dit zijn ze allemaal niet gewend.

Grapjes natuurlijk. En flauwe grapjes bovendien. Moen en Noomen zijn niet echt zenuwachtig, in elk geval niet meer dan normaal. Er wringt iets. Het lijkt er meer op dat het duo zich staat in te dekken. Kijk ons eens een veel te groot pak aangetrokken hebben haha. Recensent, strijk over uw hart, vraagt Moen. Tja, als het nu mislukt, dan kan niemand zeggen dat-ie niet gewaarschuwd was.

En, jawel hoor, als het duo (samen met muzikant Niels Broos) na die ellenlange non-proloog eindelijk het toneel betreedt, zien we opeens twee zelfverzekerde spelers die dondersgoed weten waar ze mee bezig zijn. Ze tarten en treiteren hun publiek met meer tergend lange scènes, waarin ze op allerlei manier opkomen, of waarin ze beschrijven wat er allemaal op dat vooralsnog lege podium kan gebeuren. Ze kunnen een liedje zingen, ze kunnen een hamster pletten, ze kunnen die hele fucking schouwburg in lichterlaaie zetten, en het Malieveld en die circustent erbij. ‘Kan’, zegt Moen. ‘Alles kan. Wim Kan.’

‘Kunnen’ blijkt het woord van de avond te zijn. In de grote zaal kan immers alles. Dat laten ze zien. Langzaam maar zeker groeit de voorstelling uit tot een feest der mogelijkheden. Doeken komen naar beneden, decors schuiven in en uit, lampen, kostuums, gouden schmink, rookmachines, sneeuwmachines, een vleugel, Niels Broos op een wc-pot, honderden stuiterende tennisballen. Waarom? Omdat het kan.

Under Pressure.Beeld Julian Maiwald

Deze choreografie van de oneindige mogelijkheden is onmiskenbaar het hoogtepunt van Under Pressure, en zou niet zo indrukwekkend zijn zonder het contrast met al die leegte eerder. Als performance is het adembenemend, als beeld van hyperconsumentisme en exponentiële groei is het prikkelend.

Kunnen we niet wat minder kunnen en moeten we niet wat meer moeten? Dat verzucht Moen ten slotte, waarmee hij vagelijk pleit voor een rem op groei. Ter illustratie laat hij een gouden ballon piepend leeglopen. De twee slotnummers, waarvan eentje niet had misstaan in het circus even verderop, zijn vermakelijk, maar ook zo dubbelzinnig dat ze de kracht van het eerdere statement wat teniet doen. Hoe ijdel de voorstelling soms ook wordt, het pleidooi voor simpeler, kleiner, minder beklijft wel. Soms levert een krakkemikkige karaokeset meer lol op dan een compleet circus. ‘Um ba ba be! Under Pressure!’

Benjamin Moen en Yannick Noomen
Benjamin Moen (1988) en Yannick Noomen (1987) hebben ieder hun eigen theatercollectief. De eerste maakt deel uit van Bog en de tweede van Nineties Productions. Met Bog maakt Moen sober geënsceneerd, tekstueel nadenktheater, zoals God, over de grote waaromvraag. Nineties maakt beeldender, muzikaler werk, zoals onlangs de ‘elektro-opera’ Merkel (overigens met Moen in de titelrol), over de Duitse bondskanselier, waarmee de makers volgens deze krant ‘het anti-spektakel op een sokkel’ zetten.

Bog en Nineties werkten eerder samen tijdens de legendarische Nacht van de Collectieven (met ook de collectieven Lars Doberman en Urland) in 2016. Dat was een eenmalige theatereruptie waarin een grote groep creatieve ego’s tezamen de fantasie, de speeldrift en het engagement van een jonge generatie theatermakers vierde. Daar werd de kiem gelegd voor Under Pressure.

Yannick Noomen en Benjamin Moen in Under Pressure.Beeld Julian Maiwald

Under Pressure 

Theater  

★★★★☆

Door Het Zuidelijk Toneel, Bog, Nineties Productions, eindregie: Vincent Rietveld. Met Benjamin Moen en Yannick Noomen (concept en spel) en Niels Broos (muziek)

21/11 in Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee t/m 29/1

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden