New Dutch Views #1; omwille van de veiligheid blijven de locaties van de moskeeën onbekend.

Interview Marwan Bassiouni

Uitzicht vanuit de moskee

New Dutch Views #1; omwille van de veiligheid blijven de locaties van de moskeeën onbekend. Beeld Marwan Bassiouni, Galerie Ron Mandos

Niet bijzonder: fotograaf Marwan Bassiouni fotografeert Nederlandse uitzichten. Heel bijzonder: hij doet het vanuit moskeeën.

Tegen het einde van het gesprek zegt fotograaf Marwan Bassiouni (34), wijzend naar de laptop met daarop de beelden van zijn serie New Dutch Views: ‘Mary en Mohammed.’ Er klinkt een bescheiden uitroepteken in zijn stem. ‘Ik wil het niet persoonlijk maken, maar als je zoekt naar de oorsprong van dit werk, is veel terug te voeren op mijn ouders. Mary uit de Verenigde Staten. Mohammed uit Egypte. Ik ben een kind uit twee culturen, opgegroeid in Zwitserland in een niet-religieuze omgeving – ik ben pas acht jaar praktiserend moslim. Je zou deze serie kunnen zien als een vertaling van mijn persoonlijke reis om een compleet mens te worden.’

Bassiouni heeft een topjaar achter de rug. In het voorjaar van 2018 studeerde hij af aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunst in Den Haag, met een serie van twaalf foto’s waarin ramen van moskeeën de lijst vormen rond typisch Nederlandse uitzichten. Hij won drie prijzen, waaronder de Eugene W. Smith Student Award voor humanitaire fotografie; kwam in de stal van galerie Ron Mandos, kreeg een solo aangeboden in Fotomuseum Den Haag, publiceert een boek en later dit jaar volgt onder meer nog een presentatie op de internationale fotografiebeurs in Amsterdam Unseen.

We zitten in de kantine van de academie, waar hij de laatste weken dag en nacht bezig is geweest met de nabewerking van zijn foto’s. Bassiouni blijkt een spraakwaterval die graag uitlegt waar zijn fascinatie voor de moskee als symbool voor de islam vandaan komt. Hij was de enige Arabier in het Zwitserse plaatsje waar ze woonden. Vond als puber dat er ongenuanceerd, en met weinig empathie, werd bericht over bijvoorbeeld de Palestijnse kwestie. Werd met de nek aangekeken omdat hij anders was. Als ze met de familie op vakantie waren in Egypte, voelde hij een warmte en spontaniteit die hij miste in Zwitserland. Zijn ouders waren geen moskeebezoekers. Ook dat voelde als een gemis.

De keer dat hij een moskee bezocht met collega’s van de mensenrechtenorganisatie waar hij vervangende dienstplicht vervulde, in 2011, zal hij nooit vergeten. ‘Het is niet met woorden te beschrijven wat ik daar toen voelde. Het was een mystieke ervaring. Ik voelde me verbonden.’

Dit betekent de moskee voor hem: een plek waar je jezelf nederig maakt. ‘Er is een gezegde in de Koran: de wereld is een moskee. Gemaakt om te worden bewonderd, te worden gerespecteerd. Een plek om te buigen.’

In Zwitserland maakte hij, met een horeca-opleiding achter de rug, een switch naar de fotografie. Nog zonder scholing; hij assisteerde drie jaar lang een stillevenfotograaf en leerde alles over licht en techniek. Daarna deed hij een fotografiecursus. Een van de opdrachten was: fotografeer een ruimte. ‘Ik koos een moskee en fotografeerde er de stapels papier op een bureau, een tafel, een stoel, een telefoon. Allemaal dingen die jou helemaal niet aan een moskee doen denken. Ik was op zoek naar de overeenkomsten tussen de westerse wereld en de islamitische. Niet naar de verschillen. De verschillen worden benadrukt door mensen die anti-islam zijn. Weet je dat er in Zwitserland maar acht moskeeën zijn? Dat 0,7 procent van de bevolking er moslim is? Zet dat af tegen de enorme hoeveelheid negatieve berichtgeving in de Zwitserse media over de islam, over radicalisering en terrorisme – dat is volledig uit balans. Natuurlijk, ik sluit mijn ogen niet voor radicalisme en geweld. Maar moet je dat de islam aanwrijven?’

Zijn docent zei: ‘Er is iets met jou en moskeeën. Je moet hiermee doorgaan.’

Overvloeiers

Bassiouni rekt de grenzen van documentaire fotografie op door voor het uiteindelijke beeld een compositie van meerdere foto’s te maken. Je ziet het interieur van de moskee op de voorgrond en het Nederlandse landschap op de achtergrond. Doordat de belichting en scherpte gelijk zijn getrokken, vloeien moskee en buitenwereld in elkaar over.

In januari 2018, in zijn laatste academiejaar, liet hij zijn portfolio zien aan Wim van Sinderen, conservator bij het Fotomuseum Den Haag. ‘Hij vroeg of ik er ooit over had gedacht om moskeeën te fotograferen. Toen ben ik weer begonnen.’

Het idee voor de uitzichten had hij nog niet meteen. ‘Dat kwam pas nadat ik een grote print had gemaakt van een raam met gesloten luxaflex – in de raamlijst zie je een randje blauw licht van net voor zonsondergang. Ik keek ernaar en ik dacht: dit is precies de esthetische ervaring waarnaar ik op zoek ben. Streven naar schoonheid, daar draait de islam voor mij om.’

Het heeft veel tijd gekost om contacten te leggen bij de moskeeën. Overal ging hij langs, allereerst voor toestemming. Vervolgens moest hij door de ramen kijken, om te voelen of het uitzicht goed was. ‘Veel foto’s maakte ik in de vrouwenruimten. Die zijn kleiner, maar ze hebben, omdat ze vaak boven liggen, een mooier uitzicht.’ En had hij dan een mooi uitzicht, dan stond er wel een boom in de weg, of een lantaarnpaal. Of de afstand tussen het uitzicht en het raam was te groot. Of het raam was vies en hij kon het niet schoonmaken.

Kwamen moskeeën waar haatimams predikten door zijn selectie? ‘Ik heb tientallen moskeeën bezocht tijdens het vrijdaggebed en ik heb nog nooit één haatpreek gehoord. Ik denk trouwens niet dat ze me zouden hebben toegelaten.’

Bassiouni legde de laatste hand aan de teksten voor het boek New Dutch Views, toen er op 15 maart in Christchurch een aanslag werd gepleegd op twee moskeeën. ‘Het zijn autobiografische reflecties op het leven. Op islamofobie. ‘Ik heb me even afgevraagd of ik ook een tekst zou schrijven over geweld en extremisme. Ik heb besloten het niet te doen. Je kunt reageren op haat, maar dan speel je het spel mee. Als er dan mensen zijn die mijn werk te positief noemen, of te esthetisch voor documentaire fotografie, het zij zo. Ik wil met mijn fotografie een contemplatieve ruimte bieden. Om dat mogelijk te maken, moet het werk verwelkomend zijn.’

New Dutch Views, Fotomuseum Den Haag, t/m 1/9.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden