UITGEVERIJ VASSALLUCCI

Ze laten auteurs in Frankfurt rustig over een plankier lopen, als fotomodellen. Je moet opvallen, menen Lex Spaans en Oscar van Gelderen van Uitgeverij Vassallucci....

D E ANEKDOTE is te leuk om na te vragen of hij klopt: na de verschijning van Lulu Wangs debuut Het lelietheater kreeg uitgeverij Vassallucci telefoontjes van lezers die klaagden dat ze een misdruk in handen hadden. Het boek begon in de tegenwoordige tijd, en zomaar ineens ging het verder in de verleden tijd!

Zo groot is het publiek dat Vassallucci bereikt, dat er lezers tussen zitten te ongeoefend om een flashback te herkennen.

Lulu Wang is het eerste en grootste succes van de nog jonge uitgeverij Vassallucci. Niet haar boek Het lelietheater, al werden daarvan sinds het verscheen in 1997 400 duizend exemplaren verkocht. Niet Het tedere kind, dat deze week verschijnt in een gigantische eerste oplage van 160 duizend exemplaren. Nee, Lulu Wang zélf is het succes van Vassallucci.

'Ze is zo fantastisch, zo mediageniek', zegt Eelco Eskens, hoofd inkoop van boekenketen Libris. Nog voor Het lelietheater verscheen, nodigde Vassallucci een groep inkopers uit om kennis met haar te maken. Lulu kwam, babbelde wat, las een stukje voor, 'en wij zaten elkaar aan te kijken en dachten: verdubbelen die orders!'

Dat is precies wat gevestigde uitgeverijen, literaire critici en in zuiver literaire werken geïnteresseerde lezers niet aanstaat aan Vassallucci. De aandacht voor de auteur is groter dan die voor de literaire kwaliteiten van een boek.

Onterechte kritiek, vinden directeur Lex Spaans en Oscar van Gelderen. Van Gelderen: 'In Nederland is voor alles wat goed verkoopt zoveel dédain, ik begrijp dat niet.' Spaans: 'Het gaat om ménsen. Als je mensen met elkaar in contact brengt, worden het partners in business. Dat geldt voor Lulu Wang, maar ook voor Chaja Polak, die een rustig contact met de boekhandels heeft.'

Want Vassallucci is méér dan Lulu Wang. Vassallucci heeft een klein fonds, van gemiddeld 25 titels per jaar, dat sterk 'internationaal Nederlands' van kleur is, en mede daardoor goed verkoopt aan het buitenland. Wang kruidt haar Nederlands met letterlijk uit het Chinees vertaalde uitdrukkingen, Elle Eggels keek goed naar de Latijns-Amerikaanse literatuur voor ze aan haar roman over de Limburgse zussen begon (Het huis van de zeven zusters), Abdelkader Benali's Bruiloft aan Zee speelt voor een deel in Marokko, en Clark Accord schreef over de Surinaamse prostituee Maxi Linder, De koningin van Paramaribo.

Daarnaast geeft Vassallucci grote Israëlische auteurs uit als Meir Shalev (De vier maaltijden, De grote vrouw), hippe Amerikanen (Melissa Bank, Nathan Englander), en moeilijke Fransen als Christophe Bataille en Hector Bianciotti. Voor moeilijke literatuur of non-fictie met een kleine oplage werkt Vassallucci even hard als voor een bestseller, zegt Van Gelderen. 'Als de oplage 750 is, wil ik dat er 700 boeken worden verkocht. Minstens.'

'Je herkent een Vassallucci-boek heel duidelijk', zegt Laura Susijn, literair agent in Londen, die de upmarket-boeken van Vassallucci, zeg maar de literatuur, aan het buitenland verkoopt. 'Omdat het vaak cross cultural is. Omdat elk boek hoe dan ook grensverleggend is. En omdat de boeken er prachtig uitzien.'

Vijf jaar bestaat Vassallucci deze herfst, vier jaar geleden werden de eerste boeken uitgebracht. De uitgeverij is vernoemd naar Michel Vassallucci, de jong overleden, flamboyante mede-oprichter van uitgeverij Arena, die ooit antwoordde op de vraag of hij de boeken las die hij uitgaf: 'Een slager eet toch ook niet elke dag plakjes worst?' De Fransman Vassallucci introduceerde in Nederland Zout op mijn huid van Benoîte Groult.

Na de dood van Michel Vassallucci raakten zijn Arena-collega's in conflict met hun directeur, zij vertrokken en richtten hun eigen uitgeverij op. Zoals Elle Eggels, de schrijfster van Het huis van de zeven zusters, haar huis verkocht om in Latijns Amerika een boek te kunnen schrijven (mooi human-interestverhaal voor de vrouwenbladen), zo verkochten Lex Spaans en Oscar van Gelderen, de directeuren van Vassallucci, eerder al hun huis om de uitgeverij te kunnen beginnen.

Gedreven mannen zijn het, Spaans en Van Gelderen. Als Oscar van Gelderen, enthousiast, welbespraakt, vertelt hoe hij dit jaar, op de Frankfurter Buchmesse, zijn auteurs over een catwalk liet lopen, ben je geneigd te denken: natuurlijk, geweldig idee. Een uitgever moet iets doen om op te vallen.

En als Oscar van Gelderen zegt dat de critici nog zullen opkijken van het nieuwe boek van Wang, dat hij er in gelóóft, dat zo'n schrijfster zich ook ontwikkelt, ben je bereid dat aan te nemen.

Uit Het tedere kind:

Het bed in Jean-Albert's studentenkamer was net groot genoeg om één persoon, oftewel een tweetal zich in liefdeshouding bevindende mensen, te huisvesten. Jean-Albert's zweet biggelde van zijn nek op zijn kin, en druppelde op haar borsten. Lilan's huid zoog het op als een lap woestijngrond. Ze had de keren niet geteld dat zijn vulkaan tot uitbarsting was gekomen - waar haalde hij zo veel enthousiasme vandaan? - maar ze wist wél hoe bar het met haar eigen hartstochtsveld gesteld was.

Het lelietheater werd door belangrijke literaire critici genegeerd, of overwegend negatief besproken. Dat deert Van Gelderen niet. Hij pikt, op een manier die voor films gebruikelijker is dan voor boeken, uit recensies wat hem bevalt. 'Een van de wonderlijkste boeken die ik in jaren gelezen heb (. . .), je spelt de prachtigste zinnen (. . .), een mooie, ingehouden, krachtige stijl', staat er als aanprijzing in de advertenties voor Het tedere kind, geciteerd uit de recensie die Reinjan Mulder in NRC Handelsblad van 7 februari 1997 schreef.

Maar Mulder schreef ook: 'Naarmate het boek vordert, verdringen de alinea's elkaar die je niet meer zonder proesten kunt uitlezen. Wat een tuttigheid, wat een verschrikkelijk brave en simpele ondertoon. (. . .) Hoe kan het dat een schrijfster (. . .) haar talent op zo'n genadeloze wijze om zeep helpt.'

'Ik kan gebruiken wat ik wil, toch', grijnst Van Gelderen.

De auteur van wat het droomdebuut van 2000 moet worden kreeg een contract op basis van slechts twee hoofdstukken. Heleen van Royens De gelukkige huisvrouw wordt de verrassing van het voorjaar, voorspelt Van Gelderen. 'Dat boek staat binnen drie weken in de toptien.' Hoe hij dat weet? 'Omdat ik weet hoe je bestsellers moet maken'.

Vassallucci begint al lang voor een boek er ligt na te denken over een marketingstrategie. Toen Van Gelderen de indruk kreeg dat zelfs Vassallucci, 'al hebben wij geen fonds van witte, upperclass 50-jarige mannen', voor veel potentiële auteurs te hoogdrempelig is, organiseerde hij het Kwakoe Literatuur Festival in de Bijlmer, en een maandelijks open podium in het Amsterdamse theater Cosmic.

Lisa de Rooy, die dit jaar debuteerde met In de ogen van mijn broer, ging vorig jaar mee naar de Frankfurter Buchmesse - haar boek was niet af, het omslag was niet klaar, zelfs de titel stond nog niet vast. Nu al worden pogingen ondernomen Sabine van den Bergs De naam van mijn vader, dat begin volgend jaar verschijnt, te verkopen in Duitsland.

'Het is bij ons nog nooit gebeurd dat een auteur onverstaanbaar in de microfoon stond te mompelen', zegt Van Gelderen. De publiciteit wordt goed in de gaten gehouden. 'Het is belangrijk dat je één verhaal naar buiten brengt', zegt Sabine van den Berg. 'Ze willen heel graag weten wat naar buiten gaat.' Vassallucci leest de verhalen die zij schrijft voor het literaire tijdschrift Lust & Gratie, waarvan ze redacteur is. 'Het is een service die we bieden', zegt Van Gelderen. 'We redigeren ook de columns die onze auteurs in kranten en tijdschriften hebben.'

Bij andere, grotere uitgeverijen gebeurt het dat een debuut wordt uitgegeven zonder dat de auteur ook maar heeft kunnen overleggen met de afdeling publiciteit. 'Schieten met hagel', zegt Van Gelderen. 'Het oude idee van een boek is een boek is achterhaald. Ik zeg: kijk ook naar de leeftijd, de achtergrond, de cultuur van een schrijver. Kijk naar context en setting. Niemand kan ontkennen dat als je op je 25ste uit China naar Nederland komt, en je schrijft een boek van vijfhonderd pagina's, dat dat een formidabele prestatie is.'

Collega-uitgevers zien het media-geweld met belangstelling aan. 'Ik heb ook wel bewondering voor de manier waarop zij hun zaken doen', zegt Vic van de Reijt van uitgeverij Nijgh & Van Ditmar. 'En wij, met onze deftige naam, zijn natuurlijk ook commercieel bezig, in de zin dat we klanten serieus nemen. We proberen boeken zo goed mogelijk te verkopen.'

Van de Reijt heeft juist vorige week het debuut gepresenteerd van Chiel van Zelst, 100.000 fietsventielen, de memoires van een fietsendief, op een manier die veel lijkt op de aanpak van Vassallucci. Politievoorlichter Klaas Wilting overhandigde het boek aan de auteur, en dat leidde tot een publicitair stormpje. Twee fietsenverkopers dreigden met een aanklacht tegen fietsendief Van Zelst.

'Achteraf hebben wij ons op ons hoofd gekrabd', zegt Van de Reijt. 'Door de publiciteit raakt op de achtergrond dat het om een mooi, literair boek gaat. Misschien mist het daardoor de serieuze kritiek. En misschien wordt het goed verkocht aan een publiek dat eigenlijk iets anders verwacht.'

'Vassallucci heeft een goede neus voor wat het publiek wil kopen', zegt Wouter van Oorschot, directeur van uitgeverij Van Oorschot, die waar het de verkoop van boeken betreft 'helemaal aan de andere kant van het spectrum' zit. Hij heeft met Frida Vogels (De harde kern) een schrijfster in zijn fonds die iedere publiciteit rond haar persoon afwees, ook toen ze in 1994 de Libris Literatuur Prijs won. 'Ik geloof dat collega Spaans heeft gezegd dat als een auteur niet bereid is te dansen voor de media, dat hij hem dan niet uitgeeft', zegt Van Oorschot. 'Wij stellen onszelf nooit van te voren de vraag wat het publiek wil kopen. Wij geven uit wat volgens ons de moeite van het lezen waard is.'

Maar ook Van Oorschot constateert dat de invloed van de media is toegenomen. 'Dat is een algemene ontwikkeling. Van goede recensies merk je heus wel iets, maar als de auteur ook nog op tv is geweest, en de vonk springt over, vliegt het boek echt de deur uit.'

'Maar natuurlijk zouden wij ook een auteur als Frida Vogels uit kunnen geven', zegt Lex Spaans. 'Als we echt rijk zouden willen worden, gaven we alleen Lulu Wang uit en ontsloegen we de helft van ons personeel. Maar wij geven ook Hector Bianciotto uit. Die is bijna onverkoopbaar, maar wij vinden zijn boek heel mooi.

'En hij is bovendien een heel aardige man.'

Lulu Wang: Het tedere kind (Vassallucci, fl. 42,50) verschijnt 20 november.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden