Uit het niets op elk schoolplein: squishies. Waar komt zo'n rage ineens vandaan?

Uit het niets zie je ze ineens op elk schoolplein: loom-elastiekjes, fidgetspinners of, zoals nu, squishies. Waar komt zo'n rage ineens vandaan? En wat trekt kinderen aan in Japanse knijppoppetjes en ander plastic spul?

Kinderen van basisschool De Samensprong in Steenwijk met hun squishies. Verzamelen is deel van de lol. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De jeugd heeft de ene zenuwslopende rage ingeruild voor de andere. De gevleugelde tollen, fidgetspinners genaamd, hebben plaatsgemaakt voor vrolijke Japanse knijppoppetjes: 'squishies'. Dat leert een blik op de basisschoolpleinen.

De driepotige fidget, die in 2017 massaal tussen duimpjes en wijsvingertjes rondzoemde, was een van de grotere speelgoedrages van de laatste jaren. De squishies, stressballetjes met gezichtjes, zijn volgens Bol.com aan het uitgroeien tot een trend van vergelijkbaar niveau. Intertoys verkoopt op dit moment 'tienduizenden squishies per week'. En het hoogtepunt is nog niet bereikt, zeggen de twee grote speelgoedverkopers.

Hoe ontstaat zo'n rage? En waarom willen kinderen nu weer met dít speeltje worden gezien op het schoolplein?

Om te beginnen helpt het voor een hype enorm als ouders en docenten tegen zijn, zegt onderzoeker jeugdgedrag Paul Sikkema. 'Mag het niet in de les, dan werkt het juist versterkend.' Verder moet het goedkoop zijn (squishies zijn er vanaf een paar euro) en handzaam. 'Een competitie-element is ook belangrijk', zegt trendwatcher Lieke Lamb. 'Kinderen moeten hun eigen kunde kunnen tonen op Snapchat of Instagram.'

Met name door dat laatste punt wekt de opkomst van de squishy - afkomstig uit de Japanse, lieflijke Kawaii-cultuur - enige verbazing. Met de loom-elastiekjes, de rage van 2014, konden kinderen tegen elkaar opbieden met gehaakte armbandjes. Een beetje kundige fidget spinner kan de moderne tol op zijn neus laten draaien. 'Maar een stressbal met schattig gezichtje inknijpen is niet echt een kunst', zegt Lamb.

Een squishy. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Succesfactor

Wat squishies weer wel hebben, is de succesfactor die bijvoorbeeld ook de flippo in de jaren negentig had: de honderden varianten van de schuimgezichtjes - in de vorm van hamburgers, poezen, beertjes, cupcakes en donuts - zijn te verzamelen. 'De producenten spelen in op de drang bij kinderen om er zo veel mogelijk van te hebben', erkent Gijs Verhoeff, hoofd speelgoedinkoper van Bol.com. Ook Intertoys brandmanager Djurre de Wit zegt dat verzamelspeelgoed nu erg populair is.

Maar er komen jaarlijks duizenden speeltjes op de markt die aan alle eisen voldoen, maar geen hype worden. Er bestaat ook nog zoiets als dom geluk als ragefactor.

'Als er net even niks anders is, kan iets opeens aanslaan', zegt trendwatcher Lamb. Ook als het product van slechte kwaliteit is, zoals volgens haar bij veel squishies het geval is. Of als kinderen er eigenlijk maar weinig aan vinden, zegt jeugdonderzoeker Sikkema. 'Als ze door invloedrijke vloggers of gewoon op het schoolplein het gevoel krijgen dat iets bijzonder is dan willen ze het hebben.'

Een rage in wording versterkt vervolgens zichzelf. 'Media spelen daarin een belangrijke rol', zegt Sikkema. 'Als kranten of het Jeugdjournaal er melding van maken, kan het hard gaan.' Zo verging het ook de squishy, waarover Lamb begin deze maand door het Jeugdjournaal werd bevraagd. 'Als zij bellen dan weet je: dit is een hype.'

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Wispelturig

Voor speelgoedverkopers is het bijna onmogelijk in een vroeg stadium grip te krijgen op dit wispelturige proces. Een rage helemaal voorspellen kunnen ze dan ook niet. 'Ze moeten heel veel dingen uitproberen', zegt Sikkema. 'Soms slaat iets aan, wat de mislukkingen dan moet financieren. Een hype vergt veel investeringen.'

Online winkels hebben wel een groot voordeel ten opzichte van het speelgoedparadijs op de hoek van de straat. 'In oktober zagen we tussen onze zoektermen ineens het woord 'squishy' in allerlei variaties omhoog komen', zegt Verhoeff van Bol.com. Er bleek toen al een internationale rage gaande in Japan en de Verenigde Staten. 'Door sociale media waaien die veel sneller over dan vroeger met de hoelahoep of klaparmbandjes.'

Dat is het moment voor speelgoedketens om contact te leggen met leveranciers en begint het kat- en muisspel voor de beste deal. Met volle pakhuizen zwengelen de marketingmachines van de speelgoedwinkels de rage vervolgens verder aan. De hoop is dat die aanhoudt tot na de zomervakantie - doorgaans het natuurlijke einde, omdat het schoolplein wegvalt als de -nog altijd - belangrijkste etalage voor de speeltjes.

Bij Bol.com zijn ze tot juni voorzien, doordat ze veel squishies hebben laten invliegen vanuit Azië. Met de leverancier hebben ze 'goede afspraken' voor als de rage in de zomervakantie doorzet, zoals gebeurde met de loom-elastiekjes een paar jaar geleden. Djurre de Wit van Intertoys verwacht dat dit ook met de squishies gaat gebeuren.

Plastic soep

Boyan Slat, die met The Ocean Cleanup de wereldzeeën wil ontdoen van rotzooi, komt bij zijn missie geregeld speelgoed tegen, maar het is volgens hem geen primaire veroorzaker van de plasticsoep. 'Verpakkingsmaterialen hebben het grootste aandeel.' Ook in het zwerfvuil gaat het maar om heel kleine beetjes, zegt Geert Bergsma van onderzoeksbureau CE Delft. 'Het valt onder de categorie overig.' Bij de zwerfvuiltelling van Nederland Schoon is deze categorie minder dan 2 procent. 'Van a-merken als Lego belandt weinig bij het vuilnis, omdat veel wordt doorgegeven of -verkocht', zegt Bergsma. Bij korte rages gebeurt dit minder. Die speeltjes leveren dan in de verbrandingsoven nog een beetje warmte en stroom.

Mocht een deel toch onverkocht blijven, dan kunnen leveranciers het overschot kwijt in landen waar de trend doorzet. Fabrikanten lopen in dit spel de grootste risico's. Maar ook kleine winkeliers die rechtstreeks bij producenten inkopen moeten uitkijken. Ze zullen niet de eerste zijn die denken bovenop een trend te zitten, maar na het hoogtepunt nog wachten op Chinese scheepsladingen van een vervlogen modegril.

Lamb ziet de squishies op Instagram-accounts van Amsterdamse kinderen alweer wegebben. Gloort de volgende rage al aan de horizon? 'Alles gerelateerd aan slijm-producten', zegt Verhoeff van Bol.com. 'Daar durf ik wel op in te zetten.'

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden