Uit het archief: een interview met Radiohead-gitarist Jonny Greenwood uit 1997

Twintig jaar na dato brengt Radiohead vandaag het legendarische OK Computer opnieuw uit. Bij het verschijnen van het album in 1997 sprak de Volkskrant met Radiohead-gitarist Jonny Greenwood. Lees dit interview terug.

Radiohead in 1997. Beeld Hollandse Hoogte / REX

De opvolgers van supergroepen als R.E.M. en U2, zijn ze al genoemd. De Britse groep Radiohead maakte dit voorjaar haar derde cd, die alom als een meesterwerk is ontvangen. 'OK Computer' overtreedt bijna alle popwetten en bestookt de luisteraar met verrassingen. Wil Radiohead kunst maken? 'Onzin, tienduizend man in een stadion, dat is entertainment.'

'De beste songs die je geschreven hebt neem je op, vervolgens kies je er twaalf uit die bij elkaar passen en je bent klaar.' Het simpele antwoord voelt als een klap in het gezicht. Dan: 'Popmuziek, dat is alleen akkoorden en een melodie. Niks meer, niks minder.' De weinig wereldschokkende visie van Radiohead-gitarist Jonny Greenwood heeft de kracht van een knock-out, omdat ze betrekking heeft op het album OK Computer. Een plaat die vlak voor de zomer de popmuziek op haar grondvesten deed schudden.

De 25-jarige Engelsman zit in elkaar gedoken achter een tafeltje in de foyer van Muziekcentrum Vredenburg. Zijn benen over elkaar geslagen, de armen stijf tegen het lichaam gedrukt. Hij murmelt meer dan hij praat en besluit zinnen regelmatig met 'ik kan het mis hebben, maar dat is wat ik ervan denk'.

Het is geen ingestudeerde bescheidenheid die Greenwood aan de dag legt; ook niet als hij, waarschijnlijk voor de miljoenste keer, gecomplimenteerd wordt met het derde album van de groep. Hij bloost nog net niet, maar zijn schoenpunten zijn ineens reuze interessant.

Het artwork van OK Computer.

Kunst

Bloemrijke superlatieven werden van stal gehaald om OK Computer te beschrijven. Het album leek verdere cd-verschijningen in 1997 overbodig te maken: met de talloze briljante momenten op deze cd zou de luisteraar de rest van het jaar wel zoet zijn. Dit was geen popplaatje, dit was Kunst.

Onzin, zegt Greenwood. 'Tienduizend mensen in een stadion, dat is entertainment. Of iets kunst is, kan je pas beoordelen als er jaren overheen zijn gegaan. Popmuziek gaat over het hier en nu. Schoolvrienden van mij waren geobsedeerd door Jim Morrison en The Doors, daar werd ik treurig van. Morrison is dood, je kunt nooit meer een concert van hem gaan, nooit meer wachten op de volgende plaat. Ik was een fan van de Throwing Muses en toen die naar Engeland kwamen, was ik een en al opwinding: ''Ik ga ze live zien! Er komt een nieuwe plaat aan''. Om dat gevoel, daar draait het om in de popmuziek.'

OK Computer is geen beschuitje met suiker dat je slaapdronken wegkraakt, maar een zeven-gangen-dis waarvoor je de tijd moet nemen. Het kan geen kwaad de cd-speler na een nummer of wat even uit te zetten, zoals je een dichtbundel ook niet in één ruk uitleest. En dan nog sta je voor raadsels, waar lustig op los geïnterpreteerd kan worden.

Akkoorden en een melodie, that's it - ja kom even, OK Computer gaat over sound. Voor elk nummer is een ander register opengetrokken: de slissende hi-hat in Airbag, het ouderwetse orgelgeluid in Subterranean Homesick Alien, het koor uit de synthesizer in Exit Music (for a film), de dof klinkende piano tegen de computerstem in Fitter Happier, de kille drums in Climbing Up The Walls.

Greenwood: 'Het creëren van een vreemd geluid of een rare atmosfeer is niet van belang, dat gebeurt gewoon. Het belangrijkste is dat de noten en de tekst bij elkaar kloppen. De beelden die de tekst oproept, moeten door de muziek ondersteund worden. Ze moet er iets aan toevoegen, net even het gevoel veranderen. Dat proberen we althans, maar ik weet dat we daarin vaker falen dan slagen. Als we een plaat willen maken met opmerkelijke geluiden dan kunnen we dat veel beter dan op OK Computer, maar dat zou nogal saai worden om naar te luisteren.'

En al die details dan - het piano-akkoord aan het eind van Karma Police (bijna onhoorbaar door de gitaartoon die tot een lage brom wordt weggedraaid), of het koele aftellen van een elektronische metronoom aan het begin van Paranoid Android - zeker uren voor in de studio gestaan? Lickje erbij, tweede stemmetje eraf?

'We nemen nooit een nummer op om daarna nog eens te luisteren wat we missen. Alles is in de repetitieruimte geschreven. Daar werken we aan maar één song tegelijk. Eerst zet iedereen z'n versterker zacht, omdat we niet van elkaar willen horen wat we uitproberen. In het begin zijn we niet zo zelfverzekerd. Wat later gaat het volume omhoog en vragen we wat de anderen ervan denken. We proberen alles. Als iemand suggereert een nummer te doen zonder drums en met twee basgitaren, dan doen we dat. Niemand heeft daarin de leiding.'

Goede popmuziek

Door de vele melodische en harmonische vondsten slingert OK Computer de luisteraar van links naar rechts. De doorwrochte, bijna hermetische indruk die de cd maakt, wordt nog versterkt door de bizarre teksten van zanger Thom Yorke: 'Floor collapses floating bouncing back and one day you'll know where you are' (uit Let Down) of 'Open up your skull and I'll be there climbing up the walls' (uit Climbing Up The Walls).

'Ik geloof niet dat de nummers erg complex zijn. We zijn maar met z'n vijven. Als we de songs breed hadden willen arrangeren, dan was er een orkest van tweehonderd man de studio ingehaald. Misschien lijkt het complex omdat je telkens nieuwe dingen hoort, maar dat moet ook. Er bestaat een groot misverstand over wat goede popmuziek is. Sommige mensen denken dat een song boven alles pakkend moet zijn, zodat hij zich snel in het geheugen nestelt. Ze vinden het prettig om het volgende woord te weten, het volgende akkoord al in hun hoofd te horen. Maar muziek gaat niet over geheugen. Het gaat om de emotie die overgebracht wordt, wat een song op het moment dat je hem hoort met je doet. Daarom is Radiohead ook geen Spice Girls of Alanis Morissette.'

Thom Yorke en Jonny Greenwood in de Ziggo Dome in 2012. Beeld anp

Maar Radiohead spreekt wel een groot publiek aan en zou zich wel eens kunnen ontpoppen als de opvolger van U2 en R.E.M., rockgiganten van wie de populariteit al enkele jaren tanende is. Inmiddels zijn, twee maanden na het verschijnen, wereldwijd anderhalf miljoen exemplaren van OK Computer verkocht. Nederland neemt er daarvan 70 duizend voor zijn rekening en is na Groot-Brittannië (425 duizend) tweede op de Europese Radiohead-verkooplijst.

Het verkoopsucces is opmerkelijk, want het songmateriaal van Radiohead haakt op geen enkele trend in. Het bevat geen invloeden uit de elektronische dansmuziek en zelfs het eerder nog in beperkte mate aanwezige Britpop-geluid is verdwenen. Radiohead is er in geslaagd een herkenbare sound te creëren met als belangrijkste baken Yorkes krakende, jankende zang. Overigens gaan de hondsbrutale songs tegen alle ongeschreven regels van het liedje in.

Op Pablo Honey, waarmee Radiohead vier jaar geleden debuteerde, was de eigen stijl nog slechts in de kiem aanwezig, alleen de wereldhit Creep zal de tand des tijds waarschijnlijk doorstaan. Radiohead vestigde met Creep zijn naam, maar kreeg vervolgens zo'n afschuw van het nummer, dat het tegenwoordig niet meer op het repertoire staat.

In 1995 drukte het Britpop-geschetter van generatiegenoten Blur en Oasis het mistroostig gestemde tweede album The Bends naar de achtergrond, om pas het jaar daarop door het publiek herontdekt te worden - in Nederland niet in de laatste plaats door het op televisie uitgezonden optreden op Pinkpop.

Jonny Greenwood op Best Kept Secret in 2017. Beeld anp

Succes

Als eerste Britse band van zijn lichting staat Radiohead dit najaar als hoofdact in de Rotterdamse Ahoy'. Gezien het verbluffende optreden in juni in het Utrechtse Vredenburg zal de promotie naar de eredivisie voor de band geen probleem vormen. Hoewel, het succes van Creep ging de groep vier jaar geleden niet in de koude kleren zitten. Regelmatig gaven de bandleden te kennen niet gelukkiger te worden van de roem.

Jonny Greenwood lijkt het succes intussen aanvaard te hebben. 'Vanavond geven we hier een concert dat ik-weet-niet-hoe-snel uitverkocht was. We kunnen de mensen zonder kaartje niet nog eens teleurstellen. Het irriteert me als bands klagen dat ze succes hebben. Je moet er gewoon het beste van maken.

'Je kunt zeggen dat je niet in arena's wilt spelen en dat je bands die dat wel doen háát, maar je kunt er ook iets bijzonders, iets nieuws van maken. Dat geldt net zo voor videoclips. Allemaal zijn ze hetzelfde, allemaal is het rotzooi en het is vreselijk om ze te maken. Dus proberen wij het anders te doen.'

Alle twaalf nummers van OK Computer zullen voorzien worden van videoclips, een unicum in de pop. Verzameld op een videoband zullen ze vóór de feestdagen in december in de winkel liggen.

Afgaande op de clip van de eerste single Paranoid Android zou die clipverzameling wel eens net zo overweldigend kunnen worden als het album. Het intrigerende tekenfilmpje dat Magnus Carlsson voor dat nummer maakte, was veelvuldig op MTV en TMF te zien. Enigszins geïnspireerd op de cartoons van Beavis & Butthead laat het een dag uit het leven van het jongetje Robin zien. Zonder dwingende logica volgen zijn bizarre grote-stadsbelevenissen elkaar op. De gelatenheid waarmee hij ze ondergaat typeert volgens Greenwood het moderne stadsleven. Maar tegelijk spreekt er uit de tragiek ook iets dat Jonny Greenwood 'genegenheid' noemt.

Zo doet OK Computer verslag van de soms onbegrijpelijke dwaasheid van het fin de siècle, maar het laat je achter met een warm, geruststellend gevoel.

Radiohead speelt op 13 oktober in Ahoy', Rotterdam.

De cd OK Computer verscheen bij EMI.

Radiohead op Best Kept Secret

Waar Arcade Fire zaterdag op het festival imponeerde met een buitengewoon euforische extraverte show, sloot Radiohead zondagavond af met een concert dat in alles het tegenovergestelde was. Introvert, zonder een duidelijke opbouw naar een climax maar wel van een intense schoonheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden