EEN GESCHIEDENIS VAN DE NEDERLANDSE POPCULTUUR100 VOORWERPEN

Uit de Nederlandse popcultuur: microfoon van Tante Leen in de ene hand, een pilsje in de andere

Omdat ook de naoorlogse Nederlandse popcultuur een geschiedschrijving verdient: 100 voorwerpen uitgekozen, belicht en verklaard. Een lijst die lekker langzaam groeit. Aflevering 80: de microfoon van Tante Leen. 

De geluidsinstallatie van Tante Leen. Beeld Annabel Miedema

Happy hour in Café Royal op de Nieuwendijk 103 in Amsterdam begon om een uur of 5. Dan kon het zijn dat barvrouw Helena Jansen-Polder, beter bekend als Tante Leen, de microfoon pakte en een paar van haar hits ten gehore bracht. ‘O Johnny zing een liedje voor mij alleen/ Zing een lied met een lach en een traan/ In je stem klinkt de hele Jordaan.’ Microfoon in de ene hand, pilsje in de andere. Gezongen met die prachtige snik in haar stem, kenmerk van het beste levenslied. Zou het allemaal anders zijn gelopen als ‘traan’ niet zo mooi op ‘Jordaan’ had gerijmd? 

Helena was bepaald niet voorbestemd voor een leven in de schijnwerpers. Ze werd geboren in 1912 in de Willemstraat in de Jordaan, een Amsterdamse volkswijk ‘aan de voet van de oude Wester’ (de Westertoren aan de Prinsengracht). Daar was haar podium, een café waar ze de boel runde en af en toe een liedje zong. In de oorlog verloor ze haar eerste echtgenoot en in 1955, ze was toen al in de veertig, schreef ze zich op aandringen van de stamgasten in voor een talentenjacht die werd uitgeschreven door platenmaatschappij Bovema. Tante Leen werd tweede, vlak achter Johnny Jordaan. 

Beeld Annabel Miedema
Beeld Annabel Miedema

Bovema had de talentenjacht ‘Beste stemmen van de Jordaan‘ goed getimed. Johnny Jordaan (geboren als Johannes Hendricus van Musscher) kwam ook uit de rijke Amsterdamse cafécultuur. Van kinds af aan had hij (met zijn neef Willy Alberti) gezongen op straat en na de oorlog was hij een zingende kelner in café De Kuil. Vlak na de overwinning van Johnny bracht hij zijn eerste single uit, met twee liedjes van componist Louis Noiret. Op de B-kant van De parel van de Jordaan stond Bij ons in de Jordaan. Dat laatste nummer zou zijn lijflied worden (‘Bij ons in de Jordaan/Waar de bloemen voor de ramen staan/En de Amsterdamse humor nooit verloren gaat/Zolang de lepel in de brijpot staat’). Het was dit nummer dat het Jordaanrepertoire ver buiten de café’s van de wijk bracht. Voortaan lag heel Nederland, al meedeinend, aan de voet van de oude Wester. 

Tante Leen deinde mee op het succes. Haar succesvolste nummer was een ode aan vriend Johnny Jordaan: O Johnny uit 1956, piekjaar van de Jordaan-hype: ‘Oh Johnny/ zing het zacht voor je heen/ Dan voel ik spontaan/ Mijn hart opengaan.’ U mag meedeinen.

Beeld Annabel Miedema

Johnny Jordaan antwoordde met een tegenlied (‘Tante Leen, Tante Leen, ’k ga een liedje voor je zingen‘) met de strofe ‘Leentje, zeg Leentje/ zoals jij zingt er geen eentje./ Je stem is net als je hartje van goud’.

Johnny Jordaan en Tante Leen zijn nog altijd onlosmakelijk verbonden. Nu als twee beelden, van Kees Verkade op de kop van de Amsterdamse Elandsgracht, inmiddels omgedoopt tot het Johnny Jordaanplein. Of kijk naar het filmpje op YouTube waarin Johnny Jordaan in 1972, nadat hij getroffen werd door een hersenbloeding en een aantal hartinfarcten, in een televisieshow afscheid van het publiek neemt en wordt toegezongen door Tante Leen, de nachtegaal van de Willemstraat. ‘Straks sta ik weer alleen/ dan zal het leeg zijn om me heen.’ En dan volgt dat prachtige tussenshot waarin Jordaan met bevende hand zijn bril afzet. Probeer dan maar eens die snik binnen te houden. 

Geluidsinstallatie van Tante Leen

Jaartal (1960)

Afkomstig uit Café Royal (Nieuwendijk 103)

Uit de collectie van het Amsterdam Museum

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden