Uit de lucht gegrepen

Drie keer al had de Holland Media Groep (RTL 4, 5 en Veronica) een nieuwe topman. Twee keer trok die zich schielijk terug - de derde wérd teruggetrokken....

FOKKE OBBEMA

WAAROM lukt het de grootste uitbater van commerciële televisie, de Holland Media Groep (RTL 4, 5 en Veronica), niet op een fatsoenlijke manier een nieuwe topman te benoemen? En waarom moet RTL Nieuws, het verantwoorde vlaggenschip van de drie commerciële stations, vrezen voor zijn journalistieke niveau, nu de HMG-directie vraagtekens plaatst bij de kwaliteitsnormen die het RTL-Journaal hanteert?

Sinds de vorige topman, Huib Boermans, in juni wegens zelfverrijking door zijn aandeelhouders aan de kant is geschoven, is de rust bij HMG bepaald nog niet teruggekeerd. De haastige zoektocht naar een opvolger heeft tot dusver wel tot publicitair opvallende capriolen en beschadigde personen geleid, maar tot weinig of geen resultaat.

Vorige week zag P. Porsius, president-directeur van het facilitair bedrijf NOB, zich gedwongen te reageren op krantenberichten dat hij de opvolger zou worden van Boermans. 'Volstrekt uit de lucht gegrepen', suste hij zijn verontruste personeel. Zijn bedrijf staat aan de vooravond van verkoop van de staatsaandelen. Het vertrek van Porsius, de man die het NOB met succes heeft gereorganiseerd, zou wel erg slecht uitkomen. Zijn pertinente ontkenning moest de achterban kalmeren.

Maar volstrekt uit de lucht gegrepen waren de verhalen over zijn benoeming zeker niet. Porsius mocht dan zeggen niet te willen, de drie HMG-aandeelhouders Veronica, VNU en het Luxemburgse CLT, wilden hem in ieder geval wel. Zij hadden onderling een akkoord bereikt over zijn benoeming, wat vervolgens de kranten haalde. Dat was kennelijk voordat er definitief overeenstemming was bereikt, waarna Porsius zich gedwongen zag tot zijn ontkenningsactie.

De NOB-baas was al de derde kandidaat die in de problemen kwam door het uitlekken van informatie. De directeur van toetjesfabrikant Mona moest zich al eerder schielijk voor de HMG-baan terugtrekken, nadat zijn sollicitatie voortijdig in de krant had gestaan. En de directeur van advertentiebureau IP mocht in een eerdere fase lezen dat Veronica-voorzitter Van der Reijden hem niet geschikt vond.

Bij HMG zelf heeft die slordige gang van zaken tot irritatie geleid. De aandeelhouders komen wel met allerlei namen, maar zij denken onvoldoende na over het profiel van de nieuwe bestuursvoorzitter, zo luidt de kritiek. En dat komt weer omdat de aandeelhouders wel oog hebben voor de financiële resultaten, maar een gemeenschappelijke visie op de lange-termijnstrategie ontbreekt.

Toen de uitwerking van het commerciële monsterverbond tussen de drie zenders twee jaar geleden van start ging, leek de boze buitenwereld de voornaamste bedreiging te zijn. Europees Commissaris K. van Miert, belast met het toezicht op het eerlijk verlopen van concurrentie, liet vlot weten dat hij de bedachte constructie veel te ver vond gaan. De combinatie van VNU, CLT en de toenmalige partners Veronica en Endemol leverde in zijn ogen een veel te dominant machtsblok op.

Die houding van Van Miert betekende voor HMG het begin van een lijdensweg met ingrijpende gevolgen. RTL 5 mocht van Brussel slechts blijven als een kleine speler op de reclamemarkt en is sinds dit jaar een verliesgevende nieuwszender. Bovendien zag producent Endemol zich gedwongen zijn HMG-aandelen te verkopen aan de drie partners.

Dat drietal vormt een heterogeen gezelschap. Veronica mag dan niet meer de piratenclub van Rob Out zijn, het blijft een vereniging met als voornaamste doel: meerdere glorie voor Veronica. Dat HMG ook nog onderdak biedt aan RTL 4 en RTL 5 is niet meer dan een, soms lastige, bijkomstigheid. Op verenigingsdagen juicht voorzitter Van der Reijden dat Veronica het commercieel zoveel beter doet dan RTL 4. Die houding staat ver af van het HMG-ideaal dat de belangen van de delen ondergeschikt horen te zijn aan het geheel.

De Luxemburgers van CLT koesteren daarentegen een lange-termijnvisie op HMG. Zij willen op televisiegebied het grootste concern van Europa worden en daarvoor is de controle over televisiezenders hun wapen. Behalve in Nederland hebben zij ook in Duitsland en België al een stevige positie veroverd. Van de drie aandeelhouders hebben zij het meeste verstand van het runnen van een commercieel tv-station.

Veel minder helder is de visie van VNU, de derde partner in het spel. Die uitgever van kranten en tijdschriften dacht aanvankelijk, begin jaren negentig, dat de televisiebranche luilekkerland was. Toen leverde de deelneming in RTL 4 nog uitzonderlijke winsten op. Maar VNU is onzeker geworden sinds de concurrentie is toegenomen en de resultaten onder druk staan. De uitgever ontbeert het rotsvaste vertrouwen in tv-stations, dat CLT kenmerkt.

Dat bleek eind vorig jaar, toen VNU plots een liefde openbaarde voor de toeleveranciers van de stations, de tv-producenten. VNU kocht zich in bij producent IDtv en liet en passant doorschemeren ooit af te willen geraken van zijn HMG-belang. Inmiddels bleek IDtv vooral een zak met lucht te zijn, waarvan de omzet in een klap met bijna de helft kon dalen. Van het plan uit tv-zenders te stappen is sindsdien niets meer vernomen, maar van een rotsvast vertrouwen in HMG heeft VNU bepaald geen blijk gegeven.

0OLANG Het goed gaat zijn de verschillende belangen van aandeelhouders meestal geen probleem. Maar HMG kreeg deze zomer met een dubbele crisis te maken. In juni moest Boermans, geleverd door VNU, het veld ruimen en in juli moest een verlies over 1996 van 47 miljoen gulden bekend worden gemaakt, veroorzaakt door te hoog gewaardeerde soap-voorraden. In de gewone bedrijfsvoering gaat ook nog niet alles naar wens: bij Veronica mag dan euforie heersen over de eigen resultaten, marktleider RTL 4 maakt nog niet de winst die bij zijn status hoort.

De aandeelhouders, verwend door de winsten uit het verleden, eisen een hoger rendement. De HMG-top die dat moet bewerkstelligen weet dat de advertentiemarkt alleen daarvoor onvoldoende ruimte biedt. En dus gaat de aandacht uit naar bezuinigingen, waarbij RTL Nieuws in beeld is gekomen. Moet dat netwerk van correspondenten wel zo kostbaar zijn, luidt de vraag van de directie. Zeker wel, moet RTL Nieuws betogen, want juist dankzij de correspondenten willen we het NOS-Journaal voorbijstreven.

Of dat journalistieke argument ook telt, staat te bezien. De aandeelhouders zal het niet zijn ontgaan dat Veronica commercieel succes ging boeken, nadat duurdere, kwaliteit pretenderende programma's als Nieuwslijn en Het Laatste Woord werden geschrapt. Bij gebrek aan een gedeelde lange-termijnvisie wordt de neiging van HMG om naar korte-termijnrendement te kijken groter. En dat vergroot weer de kans op een verdere verschraling van het aanbod op de commerciële zenders.

Fokke Obbema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden