Typische familietrekken van Dordts geslacht

Familie in Beeld..

dordrecht De oudst gedateerde foto in Nederland is een daguerreotypie (een vroege fotografische methode) van suikerbakker Henri Vriesendorp uit Dordrecht. Hij werd gemaakt in 1842, vermoedelijk door de Franse fotograaf Daru. Die was naar Rotterdam afgereisd om in ‘ééne minuut’ een ‘onmisbaar treffende Gelijkenis’ te maken van iedereen die zich voor een gulden of tien wilde laten vereeuwigen.

Onlangs werd de foto tijdens een onderzoek naar de Dordrechtse fotografiegeschiedenis ontdekt door Saskia Asser, werkzaam bij Huis Marseille in Amsterdam. Hij is nu te zien op de tentoonstelling ‘Fotogeniek? – (stads)gezichten in de negentiende eeuw’ in de Kunstkerk in Dordrecht.

Het is geen toeval dat de oudste foto juist toebehoort aan het archief van de familie Vriesendorp. De Vriesendorpers vestigden zich in de late zeventiende eeuw in Dordrecht. Ze waren en zijn van grote invloed op allerlei gebieden, van de handel en rederij tot de politiek, sport en het verenigingsleven. En ze zijn van oudsher geïnteresseerd geweest in de fotografie en de ontwikkeling ervan.

Hoewel er 165 jaar tussenzit, is het dan ook geen hele grote stap van het portret van Henri Vriesendorp naar dat van bijvoorbeeld Gijs Vriesendorp uit 2007. Die laatste is te zien op ‘Familie in Beeld’, in het Dordrechtse Simon van Gijn Museum (een tijdelijk onderkomen van het Dordrechts Museum dat is gesloten vanwege een verbouwing). Hij werd gemaakt door het duo Blommers & Schumm, die ook andere Vriesendorpers fotografeerden, uitgekozen vanwege hun typische familietrekken.

Ook andere hedendaagse fotografen portretteerden de leden van de familie. In opdracht, net zoals vroeger, toen Henri Vriesendorp een daguerreotypie van zichzelf liet maken, en als daarvoor, toen de Vriesendorpers zich lieten schilderen.

Nu hangen de foto’s van onder andere Koos Breukel, Ringel Goslinga en Elspeth Diederix in de zeventiende-, achttiende-, en negentiende-eeuwse interieurs van het vroegere woonhuis van Simon van Gijn, een Dordrechtse zakenman, jurist en verzamelaar. Hij was getrouwd met Cornelia Vriesendorp.

Natuurlijk, je zou kunnen denken: Wat heb ik daarmee te maken? Maar de tentoonstelling, die werd samengesteld door Moniek Peters (Dordrechts Museum), Maartje van den Heuvel (conservator Fotografie van het Leidse Prentenkabinet) en bestuursleden van de Familie-Vereeniging Vriesendorp, is om een paar redenen interessant.

Allereerst vanwege de geschiedenis van de portretfotografie, die op een mooie, persoonlijke manier inzichtelijk wordt gemaakt, omdat die geschiedenis deels synchroon loopt met die van een nog bestaande familie. Het rijk ingerichte Simon van Gijn Museum is hiervoor bovendien een prachtige omgeving.

Onverwachts, maar leuk om te ontdekken: de onbekende geportretteerde familieleden gaan een beetje leven voor de bezoeker, omdat hij ze steeds in een andere situatie en door een andere fotograaf vastgelegd, terugziet.

Ringel Goslinga stelde bijvoorbeeld een soort stamboom samen van simpele zwart-wit portretjes, en face en en profil. De Vriesendorpers die hij fotografeerde keren bijna glamoureus terug op de foto’s van Blommers & Schumm, en als leden van een soort tableaux vivants op de foto’s van Kim Wolthof.

Het mooist zijn de foto’s van Elspeth Diederix, omdat zij verleden en heden in één beeld liet samenvloeien. Een gerimpelde vrouwenhand die een oud familiefotootje vasthoudt, een vereeuwigde grootvader met zijn kleinkind, waarvan Diederix de doopjurk liet overlopen in een kanten zakdoek – het zijn prachtige, poëtische beelden die de goede toon aanslaan. Henri Vriesendorp kan tevreden zijn met zijn nageslacht; ze hebben zijn traditie met verve in ere gehouden.

Merel Bem

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden