'Twitter confronteert je met een lelijk deel van jezelf'

Hij vindt schrijven een lijdensweg en tegelijkertijd 'het mooiste wat er is'. Ex-Vliegende Panter Diederik Ebbinge 47 is vanaf morgen te zien in een nieuw seizoen van Het Collectief Geheugen.

Diederik Ebbinge. Beeld Frank Ruiter

Theater of televisie?

'Oh Jezus, dit soort dilemma's, echt? Als je het met mij over theater hebt, heb je het over De Vliegende Panters. Na de Theaterschool vormde ik met twee klasgenoten een cabaretgroep en tourden we door het land, we stonden op een gegeven moment in een uitverkocht Carré. Het was een jongensboek. Dat zie ik als een levenswerk waar ik trots op ben. Maar ik had het op een gegeven moment wel helemaal gehad met het touren en al die theaters afgaan. Dan moet je weer van Heerlen naar Maastricht, en naar Stadskanaal en naar Emmen. Op een gegeven moment was ik daar klaar mee. We zijn in 2008 met De Vliegende Panters gestopt en het enige wat ik daarna in het theater heb gedaan, is die nieuwe Hazes-musical en het Zomercabaret afgelopen zomer. Dat was beide in het DeLaMar Theater, dus lekker in Amsterdam.

'Ik kies niet zozeer voor televisie; maar spelen voor de camera komt op televisie. Ik voel me op een televisie- of filmset meer op mijn plek dan op het podium. En je hoeft niet te touren; het gebeurt in één keer en je hoeft het niet 180 keer te herhalen. Het moet meer op het moment zelf gebeuren, daar zit ook een bepaalde spanning in.

Drama of entertainment?

'Ja, dat vind ik ook lastig. Ik heb net vijf dagen gedraaid als acteur en daarom vind ik het heerlijk om zaterdag weer twee uitzendingen van Het Collectief Geheugen op te nemen. Dat spreekt een ander talent aan dan acteren. Ik vind het fijn als ik al die kanten in mezelf kan laten floreren. Bij Het Collectief Geheugen moet het leuk en grappig zijn wat ik doe, speel ik minder een rol en ben ik meer mezelf. Dat voelt kwetsbaarder. Maar als ik alleen maar acteur zou zijn, of alleen maar op televisie dit soort spelletjes zou doen, of alleen maar theater zou maken, dan zou ik me gaan vervelen. Maar ik moet echt kiezen hè? Zo langzamerhand ben ik meer acteur dan cabaretier.'

Spelen of schrijven?

'Vanaf januari heb ik tot de zomer alles vrijgehouden om aan een nieuwe speelfilm en theatervoorstelling te schrijven. Dat heb ik lang uitgesteld. Ik speel in een nieuwe serie De Maatschap, gebaseerd op de familie Moszkowicz, en ik speel de hoofdrol (een dubbelrol) in de serie B.A.B.S, over een buitengewoon ambtenaar burgerlijke stand die huwelijken afsluit als lookalike van een bekende acteur. Dat komt op KPN Presenteert, een soort Nederlandse Netflix.

'Maar elke keer als ik 'ja' zeg tegen een rol, stel ik daarmee het schrijven uit. Want ik vind schrijven een pittige aangelegenheid. Het is eenzaam, je moet zelf de discipline opbrengen om het daadwerkelijk elke dag te doen. Dan ben je bezig en lukt het niet. Of het lukt wel, denk je, dan laat je het lezen aan anderen die het niet goed vinden en kun je weer opnieuw beginnen. Ik vind schrijven altijd een lijdensweg. Maar op het moment dat het achter de rug is en je het verhaal kunt realiseren, een film kunt maken, dan is het weer het mooiste wat er is. Je moet door de hel om in de hemel te komen.

'Acteren kost minder mentale energie. Ik vind het heerlijk op een set te zijn, het geeft me een schoolreisjesgevoel. Soms is het dus ook een vlucht wanneer ik een acteerklus aanneem, om dat schrijven maar niet te hoeven doen. Aan de andere kant zijn De Vliegende Panters en Matterhorn, een film die ik geschreven en regisseerd heb, wel de dingen waarop ik terugkijk als ik 80 ben.'

Diederik Ebbinge

1969 geboren in Enschede
1995 De Vliegende Panters opgericht
2007 Rol in Alles Is Liefde
2008 Korte film Succes voor NPS Kort!
2009 Film 'Gewoon Hans'
2012 Rol in Alles Is Familie
2013 Film 'Matterhorn'
2014 Rol in Toscaanse Bruiloft
2015 Film 'Kidnep'
2015 Het Collectief Geheugen
2016 serie B.A.B.S.
2017 serie De Maatschap

RTL of NPO?

'Alleen al het feit dat RTL als eerste Zwarte Piet in de ban heeft gedaan, vind ik stoer. Bovendien is bij RTL alles heel direct. Het is wat het is: je gaat een programma maken, het moet scoren en als het niet scoort, stopt het. Dat is bijna de afspraak die je maakt. Dat kun je leuk vinden of niet, maar het is wel helder. Eigenlijk is die afspraak bij de NPO precies hetzelfde, alleen zeggen ze dat niet. Het gaat zogenaamd niet om de kijkcijfers, maar daar gaat het gewoon wel om. Bij RTL heb je de producent, waar we bijvoorbeeld Het Collectief Geheugen mee maken. Die gaat naar de omroep en sluit een deal. Bij de NPO heb je de omroep, maar ook weer de netcoördinator; een heel omslachtig, troebel systeem. Dat is frustrerend.'

Matterhorn of Toscaanse Bruiloft?

'Ik heb geen innerlijk conflict als ik na iets artistieks opeens iets commercieels doe. Het is bijna andersom. Als ik het idee heb in een keurslijf te worden gezet, krijg ik het Spaans benauwd. Na Matterhorn merkte ik bijvoorbeeld dat ik ineens door de goede smaak werd omarmd en door artistiekelingen die dachten dat ze er weer een leuke arthouse-jongen bij hadden. Toen belde Johan Nijenhuis mij voor een rol in Toscaanse Bruiloft en dan denk ik echt JAAAAAA! Ik vind het leuk als mensen dingen denken als: wat doet-ie nou? Heeft ie zo'n mooie film gemaakt en dan gaat-ie in Toscaanse Bruiloft spelen? Ja!'

Jan Jaap van der Wal of Chantal Janzen?

'Wat denk je zelf? Ik ken Chantal via de Hazes-musical, waarin ik haar vader speelde. Daar had ik al een enorme klik met haar. Achter de schermen hadden we de slappe lach; we delen een bepaalde humor. Maar als ik moet kiezen met wie ik naakt op een onbewoond eiland moet zitten, ja, dan Jan Jaap natuurlijk.'

Twitter: haat of liefde

'Nou, zeker geen liefde. Maar ook geen haat. Nee, het is natuurlijk verschrikkelijk. Het is een soort riool, heel naargeestig. Twitter gaat alleen maar over uitersten. Het is alleen maar zwart-wit, links-rechts, tegen-voor; niet een plek waar je nuance vindt. Al dat geblaat, het is verschrikkelijk. Ik was een tijdje gestopt. Op een gegeven moment begon die naargeestigheid op me in te beuken, kreeg ik allemaal nare tweets. Dat was ik gewoon zat.

'Toch begon ik weer, ja, omdat ik het niet kon laten iets over Zwarte Piet te zeggen. Ik gebruik het over het algemeen om mijn grapjes kwijt te kunnen, zeker nu ik niet meer De Vliegende Panters heb. Dan bedenk ik af en toe een grapje en dat twitter ik. Maar het is dan natuurlijk ook weer de ziekte dat je gaat kijken hoe vaak die wordt geretweet en of het leuk wordt gevonden. En dat je dan toch teleurgesteld bent als er weinig respons op komt. Twitter confronteert je ook nog eens met een lelijk deel van jezelf.'

Bach of The Beatles?

'Bach. Op de een of andere manier is dat voor mij religie. Ik ben er mee grootgebracht. Mijn ouders luisterden veel naar Bach en namen me altijd mee naar de Matthäus-Passion als kleine jongen. Het is... het is... het raakt het allerdiepste bij mij. Als ik in rust naar Bach luister, dan voel ik iets wat ik alleen maar voel als ik daar naar luister. Het is bijna iets goddelijks, ik kan het niet onder woorden brengen. Het is voor mij een goed middel om geëmotioneerd te raken.

'Mijn moeder is overleden in juni. Zij zong in het koor van het Concertgebouworkest, dertig jaar geleden. Er is geen specifiek stuk waarbij ik aan mijn moeder moet denken, het is vaak andersom: als ik aan mijn moeder denk, zet ik klassieke muziek op. Als ik in een bui ben dat ik daar aan toe wil geven, laat ik mij daarbij helpen door Bach.'

Zwarte Piet of Roetpiet?

'De Roetpiet, dat is evident. Ik weet nog goed dat ik een jaar of vijf geleden, voordat de discussie speelde, een praatprogramma zag waarin een paar Surinamers te gast waren. Een van hen kwam met een anekdote dat hij Sinterklaas nooit leuk had gevonden, omdat hij zich altijd rottig voelde als Zwarte Piet opkwam. Ik had daar nog nooit over nagedacht, maar ik snapte wel wat hij bedoelde.

'Dus ik dacht: nou, dan passen we dat toch aan, dan is het voor die mensen ook leuk. Veel verder zou de discussie niet hoeven te gaan, toch?

'Maar toen begon de ellende pas. De slavernij werd erbij gehaald en de tradities. Maar daar gaat het allemaal niet over. Het gaat eigenlijk alleen maar over empathie. Wat heb je in een land voor elkaar over? Als je zonder consequenties iets kan aanpassen omdat mensen er last van hebben, dan lijkt mij dat je dat gewoon doet. Want dan is het voor iedereen leuk. En daarom vind ik het nu toch moeilijk dat ik kennissen heb die voor Zwarte Piet zijn. Ik heb helemaal geen zin meer in die mensen. Het zegt iets over ze. Want zoiets heb je toch gewoon voor elkaar over?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden