Theaterrecensie De Rechtvaardigen

Twist De Rechtvaardigen is goed bedacht, maar mist gewenste uitwerking (***)

Scène uit De Rechtvaardigen. Foto Foto Sanne Peper

De Rechtvaardigen van Albert Camus.
Door Eline Arbo bij Toneelschuur Producties.
19/5, Toneelschuur Haarlem. Dit najaar tournee.

Mag je doden voor een ideaal? Die vraag staat centraal in Albert Camus’ toneelstuk Les Justes, De Rechtvaardigen. Dit stuk uit 1950 gaat over een groepje Russische revolutionairen dat in 1905 een moordaanslag op de Groothertog beraamt en een explosieve, ideologische discussie voert op hun hoofdkwartier. Stepan, de ware revolutionair,  vindt dat in de strijd alles is geoorloofd, terwijl de gewetensvolle dichter Janek de moord op onschuldigen te ver vindt gaan. In de regie van de jonge Eline Arbo zijn ze geschilderd in primaire kleuren: de Dichter in jacquet, de Moordenaar op zware leren laarzen. Het zijn types, ideeën, karikaturen.

De geestige, opzettelijk uitvergrote speelstijl onderstreept dat concept. Lang blijft echter onduidelijk waarom, totdat Arbo met een intussen beproefde ingreep de voorstelling omgooit. Matthijs IJgosse als Janek stapt uit zijn rol en bevraagt het plot, en opeens gaat het stuk over vijf jonge acteurs die worstelen met waarachtigheid op toneel, en met hun eigen positie in deze wereld van Facebookpetities tegen gifgasaanvallen. Wat is oprecht, wat is waar? Heeft het zin ergens voor te vechten? En zo nee, wat dan?

Het is goed bedacht, maar mist de gewenste uitwerking. Daarvoor contrasteert het tweede deel te weinig met het eerste: de ironische speelstijl blijft bijvoorbeeld behouden. Ook maakt Arbo haar boodschap nogal expliciet, en neemt daar erg veel tijd voor. Maar bovenal blijft een nieuw inzicht of antwoord uit. Het slot is een mooi loflied op het humanistisch ideaal, fraai getoonzet als muziektheatraal klankdicht. Menselijkheid en kunst. Dat zou misschien een antwoord kunnen zijn, maar het is te weinig, en komt te laat.

Foto Sanne Peper
Foto Sanne Peper
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.