InterviewPieter Fleury

Twintig jaar na de vuurwerkramp in Enschede zocht filmmaker Pieter Fleury naar schuld, boete en verantwoordelijkheid

De vuurwerkramp in Enschede kostte het leven aan 23 mensen, bijna duizend mensen raakten gewond en tweehonderd huizen werden verwoest. In de teledoc De Waarheid, vrijdag op NPO 2, staan niet de gebeurtenissen centraal, maar draait het om de omgang met schuld en de mate van verantwoordelijkheid. De effecten van de explosie zijn nog steeds verwoestend.

Ravage na de vuurwerkramp in Enschede, in 2000. Beeld ANP
Ravage na de vuurwerkramp in Enschede, in 2000.Beeld ANP

In de documentaire van Pieter Fleury (65) blikken negen betrokkenen terug, onder wie toenmalig burgemeester Jan Mans en de veroordeelde vuurwerkhandelaar Rudi Bakker. Het contrast tussen de interviews en de beelden van de explosies is groot. De interviews worden in zwart-wit getoond, de oude opnamen zijn in kleur. En hels.

Pieter Fleury, maker van De Waarheid: ‘Het was heftig om te constateren dat zich in Nederland zó’n grote ramp kan voordoen als een handvol mensen hun werk een klein beetje fout doen. Niemand zag het aankomen en dat had wel gekund.’

Waar was u zelf op zaterdag 13 mei 2000, de dag dat in de Enschedese woonwijk Roombeek het depot van S.E. Fireworks ontplofte?

Pieter Fleury: ‘Ik weet het echt niet meer, ik heb geen enkele herinnering aan die dag. Ik weet alleen nog dat ik ’s avonds onder de indruk was van opnamen van de Duitse televisie, met die ontploffingen en die grote zwarte wolken. Het hield me niet bezig, dat kwam pas later.’

Hoe ontstond het plan om een film te maken over de ramp?

‘In 1997 maakte ik een film over de Amsterdamse brandweer, Mene Tekel. Toen leerde ik een brandweerman kennen. In 2019 had ik weer contact met hem. Het Instituut Fysieke Veiligheid had hem uitgenodigd om als expert iets te vertellen over het blussen van vuurwerk. De aanleiding was de vuurwerkramp. Ik wilde het filmen, maar kreeg geen toestemming. Wat krijgen we nou, dacht ik. Het was een openbaar onderzoek, het moest de publieke veiligheid dienen. Dat gebrek aan transparantie irriteerde me.

‘Ik ben er dieper ingedoken. Het bleek dat in het dossier over Enschede dit soort dingen heel vaak waren gebeurd. Wel onderzoeken en reconstructies, maar geen openheid. Het werd groter en groter, voor ik het wist zat ik midden in de complottheorieën. Na twintig jaar bleken nog heel veel vragen onbeantwoord te zijn, ik vond het waanzinnig. We denken in Nederland alles goed geregeld te hebben, maar als het over dit soort kwesties gaat hebben we onze zaken totaal niet op orde. Hier moet ik iets over maken, dacht ik.’

Pieter Fleury Beeld
Pieter Fleury

Hoe moeilijk was het om de direct betrokkenen aan het woord te krijgen?

‘Iedereen zei vrijwel meteen ja. Alleen de mensen die destijds de leiding hadden bij de Enschedese brandweer weigerden, jammer genoeg. Niemand wilde de deur opendoen, op een oud-vrijwilliger na.’

De film gaat in de kern over schuld, boete en het nemen van verantwoordelijkheid.

‘Ik wilde heel graag de relatie tussen de burgerij en overheid belichten, en het vertrouwen van de ene partij in de ander. Of beter gezegd het gebrek aan vertrouwen. Op papier is alles goed geregeld. Maar als iets mis gaat, zoals in Enschede, moet er een systeem van controles en waarborgen zijn ingebouwd. En dáár schieten we tekort. Er is heel veel ruimte voor menselijke beoordeling. De neiging is groot om het intern op te lossen. Er zijn vast mensen gestraft, maar naar buiten toe was er niets van te zien. Het gaat over schuld, maar wordt er ook afgerekend?’

Nauwelijks, toch?

‘Rudi Bakker en Willie Pater, de twee directeuren van S.E. Fireworks, kwamen in de gevangenis terecht, maar hoe zit het met de ambtenaren en de politici? Die ongelijkheid leidt tot boosheid. Er is onvoldoende openheid. Dat leidt ertoe dat we steeds minder vertrouwen krijgen in instanties. En dat leidt weer tot politieke partijen die voor law & order pleiten. In Amerika hebben we gezien hoe dat kan aflopen.’

De Waarheid van Pieter Fleury, vrijdag om 22.15 uur bij BNNVara, NPO 2.

Regisseur en documentairemaker Pieter Fleury (1955) studeerde aan de filmacademie en speelde een rol in de speelfilm Het Debuut uit 1977. Daarna legde hij zich snel toe op het maken van documentaires, onder meer over de metro in Tokio, het dagelijks leven in Noord-Korea en het NOS Journaal. In 2002 won hij een Gouden Kalf met een film over het leven van Ramses Shaffy, Où est mon prince.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden