Twee maanden bivakkeren in de Colombiaanse jungle voor de perfecte filmopname

Er was niks: geen internet en geen telefoon. Voor The Lost City of Z omarmden regisseur James Gray en acteur Charlie Hunnam het leven in het regenwoud van Colombia. Dat beviel de een beter dan de ander.

Beeld uit The Lost City of Z

Twee maanden bivakkeerde regisseur James Gray met zijn filmcrew in het regenwoud in het noorden van Colombia, om de junglescènes van zijn avonturenfilm The Lost City of Z op te nemen. Een decor ver buiten het bekende straatje van de 48-jarige Amerikaan uit Queens in New York, die naam maakte met een reeks in die stad gesitueerde misdaadverhalen (Little Odessa, We Own the Night) en liefdesdrama's (Two Lovers, The Immigrant).

Gray schetst, begin dit jaar op het filmfestival van Berlijn, de werkomstandigheden op zijn junglefilmset: elke dag 38 graden, 100 procent luchtvochtigheid, geen telefoons en internet, slecht slapen op een gammel bedje onder een klamboe, koud douchen onder een emmer met een trektouwtje, met een bootje naar de filmlocatie, regisseren ín een rivier - en gauw eruit als op de oever een kaaiman wordt gespot.

Twee castleden kregen knokkelkoorts. Eentje werd gebeten door een slang. Theatrale zucht: 'Het was verschrikkelijk.' Dan: 'Ik moet niet zeuren natuurlijk. Ik ben filmer, geen soldaat in oorlogstijd. En mijn acteurs vonden het geweldig. Ze omarmden de jungle om zich helemaal te vereenzelvigen met hun personage.'

Recensie The Lost City of Z

Lees hier het oordeel van onze recensent Floortje Smit over The Lost City of Z.

The Lost City of Z (spreek uit: Zed) is een klassieke avonturenfilm, over de Britse ontdekkingsreiziger Percy Fawcett (Charlie Hunnam, van de motorgangserie Sons of Anarchy), die leefde van 1867 tot 1925. De film is losjes gebaseerd op het biografische boek The Lost City of Z: A Tale of Deadly Obsession in the Amazon van New Yorker-journalist David Grann, uit 2009. Tijdens een missie in het Amazonewoud raakte deze Fawcett na een opmerking van zijn gids bevlogen door het mogelijke bestaan van een historische junglestad. De film schetst de periode tussen 1905 tot 1925, waarin Fawcett verschillende pogingen onderneemt om te bewijzen dat de Amazone niet louter door 'wilden' werd bevolkt, zoals westerse collega-avonturiers graag beweerden. De stad die hij 'Z' noemt zou zomaar de bakermat kunnen zijn van een vroege beschaving. Zijn vrouw, gespeeld door Sienna Miller, wacht tijdens elke missie thuis op zijn terugkomst - de jungle was voor haar verboden terrein.

De rol van de thuisblijvende vrouw is belangrijk, zegt Gray. 'In de ouderwetse witte-man-in-de-jungle-film zou ze slechts afhankelijk en afwachtend zijn. U kent ze misschien wel, die films uit de jaren veertig waarin de blanke avonturiers vergezeld van wat apen op een vlot een rivier afdrijven en iedereen op het eind gek wordt.' Gray zet een kakkineus Brits accent op en imiteert een sergeant in koloniale tijden: 'We're going to get those dark people!'

Percy Fawcett

Over het lot van Percy Fawcett (1867-1925) is weinig duidelijk. Zeker is dat de ontdekkingsreiziger tijdens zijn laatste missie in april 1925 is verdwenen. Historici vermoeden dat hij werd gedood door indianen. Zijn lichaam werd nooit gevonden. 'Ik ga voor de verklaring dat hij is vermoord door rovers', zegt Charlie Hunnam, die Fawcett speelt in The Lost City of Z. 'Hij had goede contacten met de stammen die hij onderweg tegenkwam. Hij was sterk en eerlijk. Ik geloof niet dat hij door hen is aangevallen.'

Kritisch op blanke hegemonie

'Ik wilde zo ver mogelijk bij die films uit de buurt blijven. Ik heb geprobeerd enkele leden van inheemse stammen zo veel mogelijk tot volwaardige karakters uit te werken. Te veel films gaan over minderheden zonder ze een stem te geven. Het is krachtig en modern om het tegenovergestelde te doen.'

Acteur Charlie Hunnam en regisseur James Gray tijdens de opnamen van The Lost City of Z

Dat zijn film eruitziet als zo'n film uit vervlogen tijden, qua tempo en stijl in elk geval, met gebruik van veel romantisch-schilderachtig licht, is een bewuste keuze, zegt de regisseur. 'Journalisten omschrijven mij vaak als een klassiek filmmaker, maar daar ben ik het niet mee eens. Mijn films zijn slechts klassiek aan de buitenkant. Ik gebruik die buitenkant om moderne onderwerpen aan de kaak te stellen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat ik de klassieke cinema ontregel, door eerst de suggestie te wekken dat dit een ouderwetse film is, om vervolgens een verhaal te vertellen waarin de vrouwen en inheemse bevolking ook een stem hebben. Mijn film bekritiseert de blanke hegemonie in de periode waarin Fawcett leefde - en ook de oude avonturenfilms die dit overwicht in stand hielden.'

Het schilderachtige licht in de film oogt overigens niet alleen fraai, zegt Gray, het is ook simpelweg ontstaan uit de noodzaak om elk shot met opvallend veel kunstlicht te draaien. 'Nog een reden waarom filmen in de jungle mij zwaar viel: het licht daar is volkomen onvoorspelbaar. Het valt door de bladeren en is extreem fel, de schaduwplekken zijn juist buitengewoon donker en de beweging van de zon leidt ertoe dat het licht per minuut anders valt. Alleen met behulp van veel afdekdoeken en reflectorborden is het te doen.'

Twee maanden isolatie

'Ah, de jungle!', roept Fawcett-vertolker Charlie Hunnam (37) als hij even later wordt gevraagd naar zijn ervaringen in het woud. 'Dat is een onderwerp waar mensen die aan de film hebben meegewerkt graag over praten. Hoe moeilijk het was, vooral. Wat mij betreft viel het erg mee hoor.'

Opwindend, vond hij zijn twee maanden isolatie. 'Acteren in de jungle maakte mij klein en dankbaar. Stel je voor: geen enkele afleiding, voortdurend in de natuur. Geen computer, geen internet, geen e-mail, geen telefoon. Nee, echt niet: ik heb in twee maanden niet één telefoontje gepleegd. Bewonderenswaardig hoe stabiel het leven wordt. Ik realiseerde me hoe ik doorgaans constant word geprikkeld. Of ik nou muziek luister, gemanipuleerd word door een reclamefilmpje of telefoneer. Als dat wegvalt blijft écht alleen het leven in het hier en het nu over.'

In de jungle las en herlas hij een bundel met Percy Fawcetts dagboeken. En The Key to Theosophy van Helena Blavatsky, een uiteenzetting van mystieke en occulte filosofieën waarin zijn karakter zich verdiepte. 'Zelf begon ik het ook interessant te vinden. Elke seconde dat ik wakker was, besteedde ik aan de film. Een werkweek duurde meestal zes dagen. Ik zit in bijna elk shot, dus zelfs als ik even rust had, probeerde ik mijn karakter verder te ontwikkelen.'

Wat vond zijn vriendin eigenlijk van zijn afwezigheid? Glimlachend: 'Ik kan haar alleen maar dankbaar zijn. Ik heb veel stilgestaan bij de enorme offers die ze voor mij heeft gebracht, zoals mijn personage stilstaat bij alles wat zijn vrouw voor hem opgeeft.'

Nooit eerder keek Ginham samen met zijn vriendin naar een film waarin hij speelt, maar dit keer wel. 'Ik hoopte dat ze de film zou zien als een verontschuldiging, een erkenning van haar bestaan en een liefdesbrief.'

De wildernis als filmdecor

Door welke jungleklassiekers liet regisseur James Gray zich inspireren voor The Lost City of Z?

De jungle is een sterk tot de verbeelding sprekend filmdecor. Een van de vroegste klassiekers die zich afspelen in het Amazonewoud is The Lost World (1925) van Harry O. Hoyt, over een expeditie die zoekt naar dinosaurussen. Gebaseerd op de roman van Arthur Conan Doyle, die zich liet inspireren door de missies van Percy Fawcett, en tevens wegbereider van de klassieke monsterfilm King Kong (1933).

The African Queen (1951) voert Humphrey Bogart op als de klassieke witte-man-in-de-jungle die de inheemse personages vrolijk-naïef benoemd als 'my boys'.

Van William Friedkins Sorcerer (1977), destijds geflopt omdat de film tegelijk met Star Wars in de bioscopen draaide, leerde James Gray hoe lastig licht zich in de jungle laat vastleggen: Friedkin huurde een tweede cameraman in omdat de eerste bleef worstelen.

In de ultieme Vietnamfilm Apocalypse Now (1979) valt Gray toch voor het junglefilmcliché: 'En op het eind wordt iedereen gek.'

In Werner Herzogs Fitzcarraldo (1982) wil een doorgeslagen operaliefhebber een operagebouw neerzetten in de jungle, maar is hij een film lang bezig met het slepen van zijn boot over een berg, want dat zou tijd besparen. De documentaire over de helse productie van die film, Burden of Dreams, bekeek Gray de dag voor hij zelf afreisde naar de Amazone. 'Ik wilde graag een catastrofe zien, als waarschuwing aan mijzelf.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden