Twee heren op de rand van de waanzin 25 Jaar Duyns en Armando: 'Wat zegt? Wat doet'

Het is welletjes geweest, vinden Armando en Cherry Duyns. Volgende week gaat de laatste voorstelling van 'Herenleed' in première: 'Een wesp van hout'....

Het woord sneu brengt onverhoeds een stroom 'herenleed' op gang. 'Door de kritiek worden afgebrand, dat zou ik wel sneu vinden', zegt Cherry Duyns. Waarop Armando antwoordt: 'Is dat sneu? Snuisterijen bijvoorbeeld, zijn heel sneu.'

Duyns: 'En muizenissen dan? Zijn die soms niet sneu, hè? Gemoedstoestanden?

Armando: 'Pietluttigheden'

Duyns: 'Wederwaardigheden'

Armando: 'Heel erg sneu allemaal.'

Duyns: 'Bijna alles is sneu, wist u dat?'

Armando: 'En wat niet sneu is raakt kant noch wal, mijns inziens.'

Duyns: 'O ja... ja hoor...'

Armando: 'Ik vond dit een heel leerzaam gesprek.'

Duyns: 'Was het ook, was het ook.'

Armando: 'Een punaise?'

Duyns: 'Een punaise, ja.'

Dan krijgen ze medelijden met de verslaggeefster, die zoëven in het repetitielokaal al 'herenleed' te verstouwen gekreeg.

Jazeker, het is een tekst uit hun nieuwe voorstelling, Een wesp van hout, die volgende week in première gaat. Anders dan hun grote fans kennen zijzelf, de performing poets, geen enkele oude tekst uit hun hoofd. 'Na één maand is het weg', zegt Armando, 'Ik kan slecht onthouden.' Dat is geen kwestie van leeftijd, dat was 25 jaar geleden ook al zo, toen ze met Herenleed begonnen. Armando bedankte toen voor de rol van Man 2, omdat die meer tekst heeft dan Man 1.

Het is moeilijk voor te stellen dat de rijzige Duyns met zijn autoritaire, hautaine bas - 'MIJN inborst, hm, mijn inborst hm, is erg groot, erg groot' - indertijd de rol van het onderdanige, maar niet klein te krijgen, opgewonden standje zou spelen. Zo'n groot verschil is er nu niet meer tussen de beide heren. 'Vroeger droeg Armando hoge schoenen, iets te korte broek, iets te krap jasje en een brilletje. Hij kwam dan, in elkaar gedoken, met zijn vuistjes op me af', zegt Duyns. 'Nu komt hij met de borst vooruit.'

'Die verandering is al heel lang aan de gang', zegt Armando. 'Ze zijn gelijkwaardiger geworden. 't Zijn gewoon twee heren die zich op de grens van de waanzin begeven.'

Heren dus, voor wie het gewoon is gesprekken te voeren met gekreukte krokodillen en welgemanierde elanden, die zich verdiepen in de roerselen ener zandkorrel, zuchtende takkebosjes uit de wind leggen en willen weten of vliegjes recht van spreken hebben. Heren dus, die zich afvragen of heuvels nou nooit es een hoedje op moeten - voor de kou en voor de wind -, die vogeltjes rotkerels vinden, die graag vertellen over de dikke lippensymfonie en ongevraagd aan de mensheid uitleggen hoe het heelal in mekaar zit.

Een lange vriendschap en een 'grondtoon' die overeenstemt: dat kan resulteren in een kwart eeuw 'Herenleed'. '25 Jaar heeft iets sulligs', geven ze toe, 'maar het is ook wel heel bijzonder, zo lang samenwerken.'

Vroeger zaten de documentairemaker en de beeldend kunstenaar 'met gevulde koeken en ander gebak tegenover elkaar' en ontstond 'Herenleed' al converserend. 'Wat doet? Wat zegt?' Dat veranderde, noodgedwongen, toen Armando in Berlijn ging wonen. Hele lappen van Een wesp van hout schreef hij tijdens een reis door Frankrijk. 'De teksten worden niet geschreven omdat we weer 'Herenleed' willen spelen. Ze borrelen op en dan moeten we weer.'

Voor de 'revenuën' hoeven ze het niet te doen en nooit worden teksten eerst uitgeprobeerd. Het is geen cabaret - het woord wordt met lichte walging uitgesproken. 'We schrijven niet voor de lach', zegt Armando, 'we doen de tekst die wij willen, klaar.'

Een wesp van hout is de afscheidsvoorstelling van de heren: ze vinden het welletjes. Armando: 'Als er weer teksten opborrelen, moeten we iets anders verzinnen. Het enige wat we kunnen doen, is hopen dat er geen teksten meer opborrelen...'

Duyns: '...of vroegtijdig sterven.'

Jarenlang was 'Herenleed' een tv-programma. Na de stilte van de kale zandvlaktes en de lege theaters waar de televisie-opnamen plaatsvonden, kwam de gulle lach van het publiek op Duyns' openingszin 'Dag juffrouw, mag ik uw jasje dragen, nietwaar' tijdens hun eerste voorstelling in 1985 als een aangename verrassing. Armando: 'In het zand werd het tragische benadrukt, onbewust. Wij moesten zelf altijd erg lachen om de teksten, maar de weinige mensen die Herenleed mooi vonden op tv zeiden nooit: ik heb me rotgelachen. Die vonden het altijd tragisch en vreemd. In het theater wordt veel meer de lach benadrukt. Dat is mooi meegenomen.'

Duyns' vader was een circusartiest, Armando reisde op jonge leeftijd rond als muzikant. Het theater is hen niet vreemd, hoewel Duyns zich geneert om 'andere mensen jouw wereld laten zien'. 'Herenleed is mijn eigen wereld, daarbuiten zal ik nooit iets op toneel doen. Er is sprake van een zekere beperktheid.' Hem hoor je zuchten en piepen voor aanvang van de voorstelling: wat er al niet fout kan gaan.

Armando haalt de schouders op: 'Ik denk: er zou wel wat mis kunnen gaan, nou en?' Een regisseur hebben ze niet, een decor al evenmin. 'Geen achterdoek, niets, een lege bühne. Dat vind ik prachtig: het doek gaat open, het podium is leeg, dan gaat er iets gebeuren. Dat is het mooiste wat er bestaat.'

Na het overlijden in 1991 van derde man Johnny van Doorn - koning, kabouter, kermisklant, praalhans en wat al niet - is de wereld van 'Herenleed' benauwder geworden. Hij vertegenwoordigde de buitenwereld. Nu er geen derde meer was om op af te reageren, werd de machtsstrijd tussen de twee heren pregnanter. Maar niet harder. In Een wesp van hout wordt door Duyns uiterst beminnelijk, zelfs vertederend geglimlacht - onthutsend voor wie zich Man 2 herinnert als een koude, kwaaie heer.

Duyns: 'Het is geen menselijke lach, hij paait de ander die een geheim heeft. Man 1 heeft een reusachtige wesp van hout gebouwd en die krijg ik maar niet te zien. Ik probeer hem te verleiden zijn geheim prijs te geven.'

Ook in het slotakkoord van 'Herenleed' komen de heren niet nader tot elkaar.

Armando: 'Eigenlijk een heel tragisch stuk, maar tragiek kan heel komisch werken, zoals we allemaal weten.'

Herenleed, Een wesp van hout, door Armando en Cherry Duyns. Première op 4 februari in Stadsschouwburg, Haarlem. Tournee t/m 29 maart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden