Twee gestolen schilderijen Van Gogh na veertien jaar teruggevonden

In Napels zijn twee schilderijen van Vincent van Gogh teruggevonden die veertien jaar geleden zijn gestolen uit het Van Gogh Museum in Amsterdam. Het gaat om de schilderijen Zeegezicht bij Scheveningen (1882) en Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen (1884-1885).

Zeegezicht bij Scheveningen (1882) Beeld Van Gogh Museum

'Ze zijn terecht! Dat ik dat ooit nog zou kunnen zeggen, daar durfde ik niet meer op te hopen', zegt Axel Rüger, directeur van het Van Gogh Museum, in een persverklaring.

In december 2002 was het Van Gogh Museum doelwit van een kunstroof waarbij Zeezicht bij Scheveningen en Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen werden gestolen. De daders waren een ladder opgeklommen en door een raam naar binnen geslopen.

De werken waren niet verzekerd. Ze waren door de Nederlandse staat in bruikleen gegeven aan het Van Gogh in Amsterdam. De diefstal leidde tot veel ophef over de beveiliging van musea.

Twee Nederlandse mannen werden uiteindelijk veroordeeld voor de diefstal. Octave D. en Henk B. kregen in 2005 in hoger beroep respectievelijk 3,5 jaar en drie jaar en twee maanden cel opgelegd. Ook werden de twee veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van 350.000 euro aan het ministerie van OCW.

De straf viel in hoger beroep lager uit dan in eerste aanleg: toen werd het 4,5 en vier jaar cel. Het hof baseerde zich voor de veroordeling onder meer op DNA-sporen die bij het Van Gogh-museum werden gevonden, getuigenverklaringen en afgeluisterde telefoongesprekken.

Lang was onduidelijk waar de schilderijen zich bevonden. Na veertien jaar zijn de gestolen Van Goghs nu dus teruggevonden in Italië, tijdens een operatie van de Italiaanse Guardia di Finanza, het team dat onderzoek doet naar georganiseerde criminaliteit.

Er werd al langer vermoed dat de Italiaanse maffia ze in bezit zou hebben. Het Art Crime Team van de Amerikaanse FBI zette de zaak in hun toptien. In 2010 zei Giovanni Nistri, hoofd van het Comando Carabinieri Tutela Patrimonio Culturale, de politie-eenheid die zich in Italië bezighoudt met de bescherming van cultureel erfgoed, in het Parool dat er 'belangrijke aanwijzingen waren die het vermoeden rechtvaardigen dat leden van de Napolitaanse Camorra betrokken waren bij de diefstal en het daaruit volgende bezit van de twee schilderijen'.

Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen (1884/85). Beeld Van Gogh Museum

'Snel terug'

De schilderijen zullen 'heel snel' terugkomen naar Nederland, aldus minister Jet Bussemaker (Cultuur). Het is nog niet precies bekend wanneer ze terugkeren. Ze zijn onderdeel van een opsporingszaak tegen de georganiseerde misdaad in Italië en moeten daarin wellicht nog als bewijs dienen, zei Bussemaker. Ze verwacht dat de doeken na terugkeer wel weer snel te zien zullen zijn voor het publiek.

Bussemaker: 'Niemand had eigenlijk durven dromen dat ze zomaar onverwachts tevoorschijn zouden komen.'

'Relatief goede staat'

'Geheel tegen de verwachting lijken de gestolen schilderijen in relatief goede staat', schrijft het Van Gogh Museum. Volgens het museum is niet duidelijk waar de werken zijn geweest na de inbraak uit 2002. Aangenomen wordt dat de doeken niet onder de beste condities behandeld zijn.

Directeur Rüger: 'Na zoveel jaar durf je niet meer te rekenen op een mogelijke terugkeer. We zijn het Italiaans Openbaar Ministerie, de leden van het onderzoeksteam van de Guardia di Finanza, de Italiaanse politie, het Nederlands Openbaar Ministerie, de liaisons van het Nederlands Openbaar Ministerie in Rome en alle andere betrokkenen ongelooflijk veel dank verschuldigd.'

Wanneer de doeken weer in Amsterdam te zien zijn, is nog onbekend.

Kunsthistorische waarde

Van Gogh Museum:

Zeezicht bij Scheveningen
'Zeegezicht bij Scheveningen is het enige schilderij in de museumcollectie uit Van Goghs periode in Den Haag (1881-1883). Het is één van de slechts twee zeegezichten die hij in zijn Nederlandse jaren schilderde en is een belangrijk voorbeeld van Van Goghs vroegste schilderstijl waarin hij zich al heel eigenzinnig toonde.'

Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen
'Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen is een klein doek dat Van Gogh begin 1884 schilderde voor zijn moeder. Afgebeeld is de kerk van de Nederlands Hervormde Gemeente in het Brabantse Nuenen, waaraan Van Goghs vader verbonden was als predikant. In 1885, na de dood van zijn vader, nam Van Gogh het doek opnieuw ter hand en voegde de kerkgangers op de voorgrond toe, waaronder vrouwen met een omslagdoek die gedragen werd in tijden van rouw. Mogelijk is dit een verwijzing naar de dood van zijn vader.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.