Tv-recensie: 'schaamteloos spelplezier' bij Zomergast Opbrouck

Hij had een avond kunnen vullen over masterclasses. Maar ja, Zomergast Wim Opbrouck had ook al drie uur willen besteden aan uitvaarten en begrafenissen. Daar had je vermoedelijk 'de hele grote Wim' die 'schemert door alles wat ik doe'. Die Wim, een in Nederland nog niet al te bekende Vlaams acteur en zanger, toonde zich een bruisend vat, vol bewondering en 'schaamteloos spelplezier'.

Wim Opbrouck als Zomergast. Beeld YouTube / VPRO

Enthousiast en aanstekelijk illustreerde hij wat hem raakt, zoals hij zelf in 1992 werd geraakt door Zomergast Jan Wolkers, die de kijker op de dichter Dylan Thomas wees. Veel van Opbroucks fragmenten zeiden iets over de maakprocessen van verschillende kunstrichtingen. Dat maakte de aflevering bij voorbaat al voornamelijk interessant voor een selectief publiek.

Toneelwereld
Het 'schaamteloze spelplezier' van Reinbert de Leeuw met de Poolse componist Gorecky bracht Opbrouck op een vergelijking met de theaterrepetities, waarin eveneens 'aan alle voorwaarden voldaan moet worden om schaamteloos te kunnen zijn'. Een stukje masterclass door Michael Caine leidde tot een uiteenzetting over de complicaties van de acteur die voor zijn rol één dag een set bezoekt.

Het zal bepaald niet iedereen buiten de toneelwereld interesseren. Net zoals het de vraag is voor wie het precies relevant is dat Opbrouck bij de verfilming van Jeroen Brouwers boek Het hout kanttekeningen in een draaiboek maakte, zoals hij dat Francis Ford Coppola had zien doen bij The Godfather. Lastig blijft het trouwens, want hoe verfilm je Brouwer-zinnen als: 'Hij schreed, meer geluid dan de ruimte in het dode licht zal kunnen bevatten, of 'Er spande zich een membraan van angst over het leven binnen de muren'?

Banale afscheidsrituelen
Voordeel van dit soort specialistische uitstapjes bleef dat Opbrouck het allemaal verwoordde in benijdenswaardig bloemrijk Vlaams, vol pasklare citaten. 'De poëzie is de humus, de grond waar ik van pluk'. Een Cruijffiaans inzicht: 'Als je zwaarder postuur hebt, moet je licht zijn.'

Tussendoor kwamen wel degelijk grote maatschappelijke thema's aan de orde. De collectieve rouw om de vroege dood van een Vlaamse voetballer bracht hem op banale afscheidsrituelen, maar ook op de waarde van mooie rituelen, een paar woorden soms waarmee de mens weer verder kan. Een documentaire over kinderboekenschrijver Ted van Lieshout en diens autobiografische boek over een pedofiele verhouding beschouwde Opbrouck gedurfd als 'een pleidooi voor de nuance', in deze tijden na Dutroux en Robert M. een enigszins gedurfd standpunt. Maar, aldus Opbrouck: 'Naar álles moet genuanceerd gekeken worden, niet alleen dit onderwerp.'

Ongedwongen
Met de film Het hout gaat het hem om 'het onderkennen van perverse hartstocht, die ieder in zich draagt', maar tegelijk is bij veel verjaarde zaken 'fictie de laatste mogelijkheid een stem te geven aan de slachtoffers'. 'Gutmensch' en pacifist Opbrouck toonde graag het documentaire 'sprookje' rond een opa en een jeugdig voetbalteam in Vilvoorde, de 'broedplaats van jihadisme' waar ook een harmonieuze werkelijkheid bestaat die de tv-journaals niet haalt.

Opbrouck sloot af met een magistrale Nina Simone. 'Zo krachtig, zo gebroken'. De ongedwongen Janine Abbring hing van begin af aan Opbroucks lippen, haar ogen fonkelden van genoegen. Zo'n avond zou het dus blijven: ontspannen, ontroerend, maar ook zouden er geen onverwachte pijnpunten op tafel komen. Wie Zomergasten beschouwt als scherp interviewprogramma, zal zijn afgehaakt. Maar Zomergasten is niet per se een interviewprogramma, het is een avond waarop een gast een podium krijgt. Een stevig gesprek is meegenomen, maar een goed verhaal is het doel.

Niettemin dacht Abbring - de beste Zomergasten-presentator sinds lang - deze avond soms te veel aan haar gast en minder aan de kijker. De passage over de interne fricties bij Opbroucks voormalige werkkring, theatergezelschap NT Gent, was veel te uitgesponnen om te boeien. Verder waren de fragmenten natuurlijk weer te kort. Maar ja, dat schreef een tv-criticus in 1992 dus ook al, las Abbring lachend voor in een onderwatersteekje naar de recensenten die het gore lef hadden gehad die kanttekening ook bij dit seizoen te plaatsen. Dan moet het dus haast wel onzin zijn.

Hoe uiteenlopend de fragmenten ook leken, steeds weer keerden dezelfde, gerelateerde thema's terug, als stofjes die iedere keer weer het gesprek kwamen binnengedwarreld: jezelf zijn. Het recht om anders te zijn. Gelijkwaardigheid. Identiteit. Opstand. Eigenwaarde, schrijft Frank Heinen in zijn recensie over de zomergastenaflevering met Glenn Helberg. (+)

Volgens recensent Jean-Pierre Geelen was de uitzending met Helberg een avond vol ongemak over alledaags racisme. De verhouding was er al snel een van de gekleurde docent die zijn leerling de basisprincipes van alledaags racisme en 'white washing' moest uitleggen. (+)

De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan maakt een monument van eigen uitzending. Na het prachtige laatste half uur zal menig kijker met vochtige ogen naar bed zijn gegaan. (+)

Schrijver, columnist en microbioloog Rosanne Hertzberger is de eerste zomergast van dit seizoen. Het enthousiasme of zenuwen, gecombineerd met een salvo aan biochemische termen maakten het de alfa-kijker niet gemakkelijk. Gelukkig wordt Hertzberger wordt gered door haar voorliefde voor 'gekkies'. (+)

U kunt de Zomergastenaflevering met de Vlaamse acteur en duizendpoot Wim Opbrouck tot en met 23 augustus hier terugkijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.