TV-recensie Zomergasten

TV-recensie: Bij Zomergast Perel lijkt ook presentator Abbring een paar keer aangedaan en kwetsbaar

Psychotherapeut en schrijver Perel toont zich in de laatste Zomergasten van het seizoen vol troost voor mensen met ‘problematische romantische idealen’, maar óók voor het persoonlijk verdriet van presentator Janine Abbring.

Fans van de immens populaire podcastserie Where should we begin keken waarschijnlijk uit naar de slotuitzending van Zomergasten zondagavond. Te gast was Esther Perel, Belgisch psychotherapeut en schrijver, nu alweer jaren werkzaam in Amerika. In haar podcast praat Perel met stellen die vastlopen in hun relatie. Met een man die is vreemdgegaan waardoor zijn vrouw onverschillig is geraakt. Met een vrouw die vaker seks wil terwijl haar vrouw zich vooral op de kinderen richt. De stellen in de podcasts hebben steevast starre ideeën over zichzelf en elkaar. En steeds weer biedt Perel ze een nieuw perspectief, een nieuw verhaal, dat bij de partners wederzijds begrip afdwingt: ze berispt bijvoorbeeld niet de vreemdganger, maar vraagt zijn partner of die wel genoeg aandacht geeft.

Verhalen vormen ook een rode draad in Perels Zomergastenavond. De verhalen die we onszelf vertellen, over onszelf, en daarmee over onze relaties. ‘Een relatie is een verhaal, een goede relatie heeft verhalen die overeenkomen, niet in conflict zijn’, formuleert Perel mooi.

Haar eerste fragment, uit de film I Tonya, laat volgens Perel zien hoe bepalend het is ‘hoe je in het begin geliefd werd, of niet.’ Kunstschaatser Tonya werd als kind zwaar onder druk gezet door haar moeder, in het fragment zien we hen ruziën. Ze hebben elk een ander verhaal, licht Perel toe, pratend alsof het niet om personages maar om echte mensen gaat – een betrokkenheid die ontroert: ‘Tonya komt niet om moeder te beschuldigen, ze komt om liefde te zoeken.’ En dat de tirannieke moeder zelf vindt dat ze het goed gedaan heeft, ook dat begrijpt Perel. Een therapeut moet de tegenstrijdige perspectieven van familieleden of partners eerst bevestigen, ‘valideren’, om hen een alternatief verhaal te kunnen bieden, legt ze uit.

Net als in haar podcast formuleert Perel even enthousiast als empatisch, dit keer zien we ook haar aanstekelijke armgebaren. Wat Perels verhalen over verhalen denk ik zo aantrekkelijk maakt, is dat ze zich niet laat leiden door moraal; anders dan relatiegoeroes als Dr. Phil gaat het bij Perel niet om wat mag maar om wat mensen geloven; om wat ze nodig hebben, en waarom.

Problematische romantische idealen

Een scène uit de documentaire My Architect, over het leven van architect Louis Kahn, toont een vrouw die graag een mythe over haar verloren geliefde in stand houdt: hij koos voor haar, niet voor zijn andere geliefden. Opnieuw is Perel mild. Misschien hebben sommige mensen meer baat bij een persoonlijke waarheid dan een universele. Fragmenten uit de films Before Midnight en A walk on the moon, de documentaire The { } And en de persconferentie van Bill Clinton over Monica Lewinsky tonen allemaal mensen die juist worstelen met de verhalen die ze gemaakt hebben, in dit geval verwachtingen: problematische romantische idealen over wat een relatie zou moeten zijn. Allesomvattend, altijd monogaam.

Het idee dat ontrouw een doodzonde is, is relatief nieuw, vertelt Perel na het fragment van Bill Clinton, en heel Amerikaans bovendien. Vroeger was scheiden een taboe, tegenwoordig wordt het juist raar geacht wanneer een bedrogen partner de relatie níét verbreekt.

'Ik wil ontrouw niet goedpraten, ik wil het begrijpen'

De Vlaams-Amerikaanse relatietherapeut Esther Perel is een fenomeen. Ze had duizenden sessies met bedriegers en bedrogenen en schreef er een boek over. 'Het verleidelijke van een affaire is vaak niet zozeer die nieuwe partner, maar de ontdekking van je nieuwe ik.'

Maatschappelijke ideeën over relaties veranderen, wil Perel laten zien, en ze noemt Metoo als voorbeeld van een nieuw ‘script’ voor een nieuwe generatie; een nieuwe kijk op romantische relaties, waarbinnen machtsverhoudingen bepalen welk verhaal we over een relatie vertellen.

‘Romantisch consumentisme’

Zelf zal ze nooit betogen dat één verhaal, één blik, de juiste is, benadrukt Perel een paar keer.

Toch spreekt er een subtiele veroordeling uit de term ‘romantisch consumentisme’ wanneer ze het over moderne dating-apps heeft. Een fragment uit de film Away from her, over een echtpaar dat decennia bij elkaar is, lijkt daarentegen een zekere goedkeuring of in elk geval bewondering voor de lange relatie te verraden; voor stellen die na tegenslag niet uit elkaar gaan, maar een nieuwe relatie aangaan, en wel met elkaar.

Perels eigen ouders bleven ook altijd samen, heeft Perel dan al verteld. Het waren Poolse Holocaustoverlevers, die ondanks het grote trauma van de oorlog opnieuw gingen leven, wat iets anders is dan overleven alleen, benadrukt ze. Dat opnieuw leven, dat is wat de stellen willen die ze in haar praktijk ziet.

Die elegante link van haar ouders naar de koppels die ze behandelt, via het bruggetje levendigheid, ‘liveliness’, zal Perel vaker hebben gelegd in gesprekken; misschien is het onderdeel van het verhaal dat de psychotherapeut het liefst over zichzelf vertelt. En zoals Perel bij de mensen in haar eigen spreekkamer doet, vraagt presentator Janine Abbring háár nu door te praten: hoe hebben Perels ouders elkaar eigenlijk precies ontmoet?

Op een Poolse weg, vertelt Perel dan. Op de dag van de bevrijding kwamen haar ouders elkaar tegen. Ze hadden in verschillende kampen gezeten, haar moeder had zich zelfs een jaar schuilgehouden in de bossen. Samen keerden haar ouders nog terug naar Polen, maar tevergeefs, familieleden hadden de oorlog niet overleefd. Voor het eerst is Perel zichtbaar geëmotioneerd, misschien omdat ze dit verhaal minder vaak verteld heeft.

Abbring aangedaan en kwetsbaar

Ook presentator Abbring lijkt deze uitzending een paar keer aangedaan, vooral als het gesprek op haar eigen moeder komt. Die is onlangs overleden, maar herkende haar al jaren niet meer want dementeerde, vertelt Abbring.

‘Ze was nog steeds je moeder’, troost Perel. ‘Ze was alleen niet moederlijk meer’.

Ik weet niet zeker of ik het goed zag, maar Abbring leek de rest van het gesprek wat kwetsbaar, zij het niet minder scherp. In de loop van de avond gaat Perel met een steeds zwaarder Amerikaans accent praten, soms zegt ze hele zinnen in het Engels, maar Abbring blijft wat ze vertelt voor de kijker verduidelijken, erop gebrand dat het betoog van haar gast overkomt.

Zo bleven twee van de roerendste verhalen van zondagavond onuitgesproken. Het verhaal van de psychotherapeut die op haar zestigste op het hoogtepunt van haar carrière is, blaakt van zelfvertrouwen en kennis, maar lijkt nog lang niet uitverteld. En het verhaal van een presentator die door haar gast geraakt lijkt, omdat al die verhalen misschien óók over haar gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.