Tussen genialiteit en pure waanzin

Hij is de bron van inspiratie voor alle artiesten die nu teruggrijpen op dub: Lee 'Scratch' Perry. De geniale producer van ooit is hij niet meer, maar nog steeds staat zijn optreden garant voor een feest met magische momenten....

AFGELOPEN zomer beleefde reggae weer een van haar periodieke oplevingen. Maar waar de lome muziek van Jamaica begin jaren tachtig door punkbands als The Clash werd opgepikt vanwege het rebelse karakter, wordt de huidige interesse gevoed door de invloed van reggae op de elektronische dansmuziek. Niet house maar reggae is de bakermat van de dj, de remix en de studioproducer als muzikant.

Al in de jaren zestig worden op Jamaica wilde feesten gegeven met soundsystems, primitieve drive-in shows met enorme, vaak zelfgemaakte boxen. Door de moordende concurrentie tussen de dj's breekt een gouden tijd aan voor producers. In hun simpele studio's voorzien zij bestaande songs van allerhande geluidseffecten om zo de dj's van exclusieve platen (dubplates) te voorzien. Deze experimenten monden halverwege de jaren zeventig uit in dub, een reggae-variant met loodzware bassen, galmende drums en psychedelische geluidseffecten.

Tegenwoordig grijpen triphopproducers als Howie B en het Weense duo Kruder & Dorfmeister direct terug op de freaky effecten van dub. Hetzelfde geldt voor de loeiende baslijnen van jungle-producers als DJ Aphrodite. Zelfs de massieve geluidsmuur van de Chemical Brothers of de op dub geïnspireerde techno van Leftfield zijn niet zo vernieuwend als ze misschien wel lijken.

In interviews noemen deze artiesten steevast één man als hun bron van inspiratie: Lee 'Scratch' Perry. Van de dubproducers die het mengpaneel introduceerden als instrument, is Perry de meest creatieve én productieve.

Rainford Hugh Perry begint als loopjongen bij de legendarische Studio One, de opnamestudio waar in de jaren zestig alle belangrijke artiesten over de vloer komen. Zijn artistieke bloeiperiode breekt aan, als hij in 1974 in de achtertuin eigenhandig zijn Black Ark studio bouwt. Hier maakt hij met grootheden als The Congo's, Bob Marley en Max Romeo klassieke reggaeplaten. Zelf maakt hij ook muziek met The Upsetters, die later naam maken als The Wailers.

Het is nog steeds verbluffend hoe Perry in die kleine analoge studio zo'n rijkdom aan klanken kon produceren. Door experimenten als opnamebanden versneld of vertraagd af te draaien of met een T-shirt te bewerken, creeert hij een revolutionair onderwater-geluid. Zijn puur op ritme gebaseerde songs - hij was de eerste op Jamaica met een drummachine - kleurt hij met krijsende babies, geweerschoten of glasgerinkel. Zijn tussennaam krijgt hij overigens niet door te scratchen maar door zijn eerste hit, Chicken Scratch uit 1965.

Niet alleen met zijn artistieke oeuvre baart Perry opzien. Uitgedost in buitenissige gewaden en met hoofddeksels vol spiegeltjes en lampjes is hij het bewijs dat het verschil tussen genialiteit en pure waanzin vaak klein is. Na een 18 uur durende opname-sessie, bedwelmd door ganja en alcohol, steekt hij in 1979 zijn Black Ark studio in de fik, schiet zich in zijn voet en loopt murmelend en achterstevoren Kingston uit.

Inmiddels is hij weer (enigszins) terug op aarde en woont hij getrouwd met een steenrijke barones in een burgermanshuis in Zwitserland. Maar interviews - door hem steevast 'outerviews' genoemd - bestaan niettemin uit ellenlange monologen over buitenaardse beschavingen, voodoo-mystiek en andere klinkklare nonsens.

De geniale producer die hij in de jaren zeventig was, is de inmiddels 63-jarige Lee 'Scratch' Perry niet meer. Maar zijn optredens, die nog steeds garant staan voor een in dub gedrenkt feest, kunnen nog steeds magische momenten opleveren, mits de levende legende een heldere dag heeft natuurlijk.

Memorabel zijn vooral de optredens waarin Perry zich laat vergezellen door de Mad Professor, momenteel de toonaangevende dubproducer. Op onnavolgbare wijze maakt deze Engelsman duidelijk dat dub niet per se een foefje uit de studio hoeft te zijn. Maar hij beschikt dan ook over de samplers, synthesizers en andere moderne apparatuur die Perry miste in het schuurtje in zijn achtertuin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden