Turks fruit is nog altijd een sappige, verboden vrucht

Turks fruit klinkt als een frisse verboden vrucht, zeker nu er een wervelende Engelse vertaling is verschenen.

Reclameposter voor Turks Fruit uit de jaren zeventig. Beeld Annabel Miedema

'Stichters met Adamslijk. Uit de verboden vrucht groeide de boom voor het kruishout.' Dat staat te lezen op de predella, het langwerpige paneeltje onder het middenpaneel van het drieluik van de 16de-eeuwse schilder Cornelis Engebrechtsz. in De Lakenhal in Leiden. Als jongen huiverde Jan bij het geschilderde lijk van Adam.


'Uit de ingevallen buik', schreef Wolkers in De walgvogel, 'uit de rottende ingewanden waarin de resten van de vrucht van de boom der kennis lagen te vergaan, groeide een boompje omhoog met een stevige stam tot aan de lijst van het middenpaneel, waarop het kruis stond opgericht met Christus eraan genageld. Ik was er zo van onder de indruk dat ik er geknield voor bleef liggen tot mijn knieën pijn begonnen te doen en ik moeizaam opstond.'

Jan raakte in de ban van de verschrikking van de dood, maar zijn lust werd ook gewekt. Laat het maar aan een gereformeerde jongen over om bij de verboden vrucht, al is het in de maag van een lijk, te denken aan de naakte Eva met een glanzende appel in haar hand.

Midden in het piepkleine tuintje achter Jans geboortehuis in Oegstgeest had zijn vader een appelboom geplant. Toen Jan een jaar of 8 was, in 1934, woonde een Hongaars pleegkind bij hen in huis. 'Colla' noemden ze haar. Een stevig, uit de kluiten gewassen meisje van 15, waar Jan en zijn oudere broer Gerrit als jonge stiertjes achteraan schurkten. Colla maakte op Jan een onsterfelijke indruk toen ze op een mooie nazomerdag haar jurk had opgeschort en met blote, mollige benen in de appelboom was geklommen om de laatste begeerlijke goudrenet uit de gele kruin te plukken. Het geluid suisde eeuwig na in zijn oren. 'Knap! Dat sappige herfstfrisse knapje.'

Het is geen toeval dat Uitgeverij Meulenhoff in de jaren zeventig voor Turks fruit adverteerde met een knipoog naar de slogan: 'Snoep verstandig, eet een appel.'

Onno Blom werkt aan de biografie over Jan Wolkers. Hij houdt daarover een dagboek bij - waarvan we in delen de notities presenteren.

Eerdere 'notities' van Onno Blom leest u hier (+)

Als Olga, dat mistige rooie beest, ligt te sterven in haar ziekenhuisbed, een hap uit haar hoofd vanwege de verwijderde hersentumor, dan vraagt ze om iets lekkers. 'Midden onder het bezoekuur wilde ze me dan wegsturen om een zak Turks fruit voor haar te halen, omdat dat het enige was wat ze nog durfde te snoepen met die loszittende voortanden.'

Turks fruit is geen fruit, maar snoep. Het klinkt verrukkelijk, maar blijkt Olga's galgenmaal.

Onlangs verscheen, in de wervelende vertaling van Sam Garrett, Turkish Delight bij Tin House in Engeland. Op de cover staan opruiende quotes als 'explicitly sexual' en 'juicy, hard and sensual'. De appelboer kan er zijn voordeel mee doen. James Reith, de criticus van The Guardian, noemde Turkish Delight in zijn recensie 'troubling'. Hij moest toegeven dat het boek hem elke keer weer meesleepte, maar hij verwierp de gewelddadige seks en de houding van de held ten opzichte van vrouwen en Olga in het bijzonder. Turkish Delight vergeleek Reith met Lolita, een levensgevaarlijke les in de verlokkingen van de schoonheid.

Turks fruit klinkt in herfstfrisse oren bijna vijftig jaar na verschijnen nog altijd als een sappige, verboden vrucht. 'Knap!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden