Tsjechovs Kersentuin wil niet sprankelen

De Kersentuin van Tsjechov door Theater Antigone. Schouwburg Het Park Hoorn. Tournee...

Al op de derde bladzijde van het stuk wordt gezegd dat de kersentuin zo mooi in bloei staat maar dat het 's nachts nog steeds vriest. Vanaf dat prille begin hangt het noodlot over Tsjechovs Kersentuin. Het zal echter niet de natuur zijn die de tuin zal vernietingen, maar de mens zelf. Aan het slot horen we het geluid van bijlen - de bomen worden omgehakt.

De Kersentuin is Tsjechovs laatste stuk, een jaar voor zijn dood in 1904 voltooid. Het is ook zijn meest sombere stuk, hoezeer hij zelf ook wilde dat het als een komedie werd beschouwd. Het landgoed en de bijbehorende tuin staan symbool voor hoe goed het leven vroeger was. De kersenbomen staan weliswaar nog steeds in bloei, maar iedereen weet dat het voor het laatst is.

De weduwe Ljoebov is op het landgoed geboren en opgegroeid, ze is er getrouwd en werd er moeder. 'Oh, mijn kindertijd, die heerlijke, onschuldige kinderjaren. In deze kamer heb ik geslapen. Van hieruit keek ik in de tuin. Iedere morgen werd samen met mij het geluk wakker', verzucht ze als ze na een verblijf van zes jaar weer terug is in Rusland. Ze is destijds naar Parijs gevlucht omdat het ongeluk haar op de hielen zat - eerst verloor ze haar man, later verdronk haar zoontje in de rivier voor het huis. In Parijs had ze een minnaar die haar vermogen er doorheen heeft gejaagd. Berooid keert ze terug naar het landgoed dat inclusief de tuin verkocht moet worden. De zakenman Lopachin zal er zomerhuisjes gaan bouwen.

In De Kersentuin wordt een strijd gevoerd tussen de glans van het verleden en het doffe heden, tussen de oude tijd met zijn romantische waarden en de nieuwe tijd vol winstbejag. Lopachin is de zoon van een lijfeigene en heeft zich door hard te werken een positie verworven. De bourgeoisie is berooid, de slaven die voorheen niet eens de keuken in mochten, kopen nu het landgoed op en slopen het. De Kersentuin is in wezen één lange afscheidsscène.

Het Vlaamse gezelschap Antigone speelt het stuk in regie van Ignace Cornelissen die naam heeft gemaakt met zijn heldere, frisse kijk op het klassieke repertoire. Zijn Kersentuin ziet eruit als een Vlaamse uitdragerij. In het schaarse decor staan een oude bank, wat stoeltjes, een gammele schemerlamp. De kostuums zijn overduidelijk uit de bak 'recycling' gehaald.

Chris Lomme speelt de weduwe Ljoebov en doet dat op een zelden vertoonde, onsentimentele wijze. Haar Parijse jaren hebben haar kennelijk een beetje slonzig gemaakt, alsof ze zelf niet meer gelooft in haar eigen charme en de grandeur van vroeger. Ze heeft nergens meer fiducie in, dat blijkt uit heel haar oogopslag, haar stem en de tragiek die daaronder ligt. Als ze drie bedrijven later weer haar koffers pakt, komt dat voor niemand als een verrassing.

Het is een rolopvatting die origineel is en consequent wordt gespeeld, maar mij is deze interpretatie te zakelijk, te onromantisch, te duidelijk ook. De dochters van de weduwe die doorgaans nog enige hoop op een liefdevol leven koesteren, zijn hier al uitgeblust en de mannen jokers die letterlijk in hun onderbroek staan. In een paar kluchtige scènes roken ze dikke sigaren, stuiteren er biljartballen over het toneel, gulpen worden opengeknoopt, er zit weer eens een acteur met een lampenkap op z'n kop.

De enige Tsjechoviaanse melancholie komt van Bram van der Vlugt die Ljoebovs broer speelt en in zijn gelaten berusting het onafwendbare lot voelbaar maakt. Ook Michael Pas als de zakenman Lopachin vindt een mooie balans tussen hebzucht en verlangen. Ignace Cornelissen probeert in zijn regie manhaftig het midden te vinden tussen de tragiek van het stuk en de komische kantjes daaraan. Dat levert een bij vlagen heldere, maar ook onevenwichtige voorstelling op, die niet echt sprankelt en waarin een houterig ensemble nogal slordig met de tekst omspringt.

Het is helaas niet anders, of zoals de eeuwige student uit De Kersentuin het zegt: 'U moet u zelf niet langer voor de gek houden; één keer moet u oog in oog met de waarheid staan.'

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.