Trust te expliciet in drama Gorki

In het mummelende vrouwtje met grijs plukhaar en een potsierlijke gehaakte jurk herken je niet meteen actrice Marisa van Eyle....

Het is alsof ook De Trust met De laatsten terugblikt op de eeuw. Een toepasselijke keuze, dit stuk van Gorki uit 1910 waarin de revolutie op uitbreken staat en corruptie en geweld zich overal hebben ingevreten. Tot in deze gegoede familie toe die zich verschanst in een gerieflijk huis, terwijl buiten het volk zich roert. Hun spreekkoren zijn oorverdovend.

Binnen is het nauwelijks beter: daar terroriseert de vader zijn gezin. Hij legt zijn verziekte normen op aan zijn kinderen: de oudste twee zijn net zo opportunistisch als hij, de jongsten komen in verzet. Hun wankelmoedige moeder, die niet koos voor de liefde van haar zwager Jakov, maar voor de gewoonte van dit onzalige huwelijk, heeft nauwelijks verweer.

Vrijwel het hele ensemble treedt aan in dit familiedrama dat van regisseur Theu Boermans een harde toon en een hoog tempo meekrijgt. Een voorstelling in het voetspoor van Drie Zusters, dat oogde als de oerpremière van honderd jaar terug, en De Kersentuin. Ditmaal trekt de regisseur een lijn naar nu: de vorm is modern en strak. Metalen gazen wanden omsluiten de acteurs die baden in helder licht.

De regie laat zien dat er in honderd jaar weinig is veranderd. Alles draait om geld en genot met die gewelddadige vader als middelpunt. Jappe Claes speelt hem als een politiechef die de wereld vanachter zijn oogkleppen beschouwt en nooit een gedachte wijdt aan een ander. Met brede armgebaren en sprekend op oorlogssterkte maakt hij de figuur hopeloos oninteressant: een karikaturale tiran.

Boermans' poging de huidige hebzucht en agressie te tonen, is een tikje tè expliciet. Hoeveel mooier zou het zijn als de vader ondanks alles ook een zweem sympathie zou wekken. Al te eendimensionaal spel benadrukt nu ongewild dat Gorki een drakerig stuk schreef.

Ook in de overige rollen mis je een dubbele bodem. Anneke Blok als de halfhartige moeder, Harry van Rijthoven als de geldbeluste arts, de wulpse dochter, de fascistoïde zoon, het blijven vlakke creaties. Zeker als Sylvia Poorta in een klein rolletje laat zien hoe het ook kan, en met superieure présence alle schreeuwerigheid achter zich laat.

Naast haar haalt alleen Halina Reijn dat niveau. Als de gebochelde dochter, slimmer dan de rest, neemt ze geen blad voor haar mond. Van de jonge garde valt ook Tijn Docter op, de jongste zoon die beetje bij beetje achter de wreedheden van zijn vader komt.

De kracht van De Trust is de harde, bittere humor die net als in De Kersentuin elke neiging tot sentiment bij voorbaat onderuit haalt. En de aandacht voor details waarmee de figuren hun ware aard verraden: de geilige dochter die haar aanstaande bepotelt, de brallende vader die zijn mond met een zakdoek dept of de gasten die hun jas bovenop het breiende oudje gooien.

Ze zit daar maar, meer meubel dan mens, als een baken in deze rondedans van onmacht. Meewarig ziet ze al het gemodder aan: haar lach is een geluidloze schreeuw. Als haar breiwerk eindelijk af is, heeft de oude Jakov voor wie de trui was bedoeld, net de geest gegeven. Hoofdschuddend haalt ze het breisel weer uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden