Column

Trump is het duidelijk niet gewend te verliezen van een meisje

De opkomst van Donald Trump werkt als een rorschachtest. Iedereen ziet erin wat hij of zij wil.

Hillary Clinton en Donald Trump verlaten het podium na het eerste presidentiële debat op 26 september.Beeld afp

Volgens Hanna Rosin, de schrijfster van de bestseller The End of Men, is de crisis van de man de basis voor het succes van Trump. Volgens Jamelle Bouie, de politiek commentator van Slate, is trumpisme in de eerste plaats een door racisme geïnspireerde reactie op de verkiezing van de eerste zwarte Amerikaanse president, Barack Obama. Volgens mij is het electorale succes van Trump vooral het gevolg van de snelle opkomst van China en de grootschalige verschuiving van arbeid naar kapitaal die ermee gepaard is gegaan.

'Trumpisme' gaat in ieder geval over het verlies aan status. De drie zienswijzen tezamen verklaren waarom Trump vooral een grote aantrekkingskracht uitoefent op laagopgeleide witte mannen in de Verenigde Staten. Voor hen is het immers een triple whammy. Ze worden niet alleen ingehaald door vrouwen, maar ook door zwarte Amerikanen en door de Chinezen. Zoals Ian Buruma afgelopen zomer in NRC Handelsblad schreef, geeft Trump met zijn gecultiveerde dikdoenerij, opzichtige stijl van leven én geblondeerde haardos mensen die weinig of niets hebben iets om van te dromen.

De witte elite strijkt tenminste nog een deel van de winsten van de globalisering op. Maar ook daar begint het verlies aan status te wringen, getuige de klaagzang van de Amerikaanse schrijfster Lionel Shriver op het schrijversfestival van Brisbane over cultural appropriation. Hoe wagen minderheden en anderen het zich te keren tegen de instandhouding van racistische stereotypen? Dat is precies wat Shriver met haar roman The Mandibles doet door het belangrijkste zwarte personage vastgesnoerd met een riem af te beelden en het enige andere zwarte personage slecht Engels te laten spreken. Het zal geen toeval zijn dat de protagonisten in Shrivers roman zo uit een verkiezingsrally van Trump zouden kunnen zijn weggelopen.

Met zijn lompe debatoptreden was Donald Trump aan het broadcasten naar zijn vaste achterban bestaande uit rancuneuze witte mannen. Die deed hij ongetwijfeld een groot plezier door zijn tegenstandster maar liefst 51 keer op botte wijze in de rede te vallen. Maar buiten de vaste achterban viel Trumps optreden in minder goede aarde. Terwijl mannen in het dagelijks leven ermee wegkomen en er zelfs vaak van profiteren als ze vrouwen lomp en neerbuigend behandelen, werkt het in een televisiedebat niet zo. Daar zijn het de 80 miljoen kijkers, waarvan een meerderheid vrouw, die bepalen wie het debat gewonnen heeft. In de focusgroepen die naar het debat keken, waren het met name de vrouwen die een afkeer van Trump kregen.

Hillary Clinton, daarentegen, was aan het narrowcasten naar kleinere groepen kiezers die nog niet hebben besloten óf ze op 8 november gaan stemmen dan wel op wie ze gaan stemmen, in het bijzonder Latino's en witte, hoogopgeleide vrouwen. Omdat meer mensen een ongunstige indruk van Clinton hebben dan een gunstige en ze dus moet werken aan haar likeability, kon ze Trump niet rechtstreeks aanvallen. Toen Trump fulmineerde over banen die verdwenen zijn naar China en Mexico, pareerde Clinton dat niet door erop te wijzen dat alle Trump-koopwaar in Azië wordt geproduceerd en Trump dus hypocriet is.

Clintons aanvallen op Trump waren veel subtieler - dat begon al toen ze Trump bij aanvang van het debat begroette door hem bij zijn voornaam te noemen (in de Trump Toren moeten alle medewerkers Mr. Trump zeggen). Vervolgens zette ze nauwgezet vallen voor Trump door zijn image van selfmade man in twijfel te trekken, vraagtekens te plaatsen bij zijn weigering om belastingaangiften openbaar te maken en zijn respectloze behandeling van een vroegere Miss Universe ter sprake te brengen. Trump liep overal feilloos in.

Hillary Clinton maakte het af met haar mimiek. Zorgvuldig een resting bitch face vermijdend die boosheid, ergernis of hooghartigheid zou uitdrukken, luisterde ze vooral geamuseerd en soms, aan haar wenkbrauwen af te lezen, met stijgende verbazing naar Donald Trump. Dankzij de split screen konden kijkers thuis live meegenieten hoe Clinton, toen haar tegenstander een onsamenhangend betoog hield over de inval in Irak (die hij steunde), recht in de camera keek met een blik van 'gelooft u deze crackpot nou?' Hillary toonde zich een ware queen of the split screen.

Tegen het einde van het debat hing Trump uitgeteld in de touwen. Hij is het duidelijk niet gewend te verliezen van een meisje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden