Tropeninstituut ontmantelt boekencollectie wegens bezuinigingen

Het Tropeninstituut moet zijn boekencollectie ontmantelen vanwege bezuinigingen. Wat niet door derden wordt overgenomen, verdwijnt zonder pardon in de vuilnisbak.

Bibliotheek Tropeninstituut Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De bibliotheek van het Koninklijk Instituut voor de Tropen heeft 900 duizend boeken, kaarten, tijdschriften en andere documenten in de aanbieding. Als gevolg van de bezuinigingen wordt een groot deel van de vermaarde collectie ontmanteld; het instituut vraagt andere bibliotheken of er interesse is de stukken over te nemen. Lukt dat niet voor 1 januari, dan gaat wat overblijft van de collectie in de papiercontainer.

Monumentaal pand
'Dat is een ramp', zegt Hans van Hartevelt, directeur van de bibliotheek die al 230 jaar bestaat, en die is gehuisvest in een monumentaal pand uit 1910 dat speciaal voor de collectie is gebouwd. Andere instituten hebben al wel belangstelling getoond, 'ze werken er hard aan en willen het graag hebben maar ze willen er één ding bij, en dat is een dekkende begroting. En die is er niet.'

Het ministerie van Buitenlandse Zaken stopt de subsidie aan het Tropeninstituut en nu moet het zien te overleven. Dat doet het door mogelijk profijtelijke afdelingen als die voor biologisch onderzoek open te houden, en onrendabele te sluiten. De publieksbibliotheek is al dicht, de rest volgt deze zomer. Er verdwijnen 32 van de 33 banen. Het grote vraagstuk is wat er met de collectie gaat gebeuren. 'Acht verdiepingen en een zolder aan veelal bijzonder materiaal', zegt Van Hartevelt, 'het oudste stuk is uit 1469. Ik krijg boze e-mails van allerlei hoogleraren uit de hele wereld: wat gebeurt hier?'

In een vertrouwelijke brief aan andere bibliotheken schetst Bas Savenije, directeur van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, de situatie van de 'voor Nederland en Europa unieke internationale collectie'. Het gaat om in totaal tien kilometer aan documenten. Alles van voor 1950 moet behouden blijven, omdat daarop een 'publieke zorgplicht' van de overheid rust. Hoe dat wordt opgelost, is aan de betrokken ministeries. De rest - negen kilometer - wordt 'afgestoten' als er niemand bereid is de collectie over te nemen. 'Gezien het feit dat de papieren collectie post-1950 geen inkomsten genereert' lijkt het perspectief daarop 'gering', staat in de brief, die is gericht aan universiteitsbibliotheken.

Zeven stappen
Savenije maakt deel uit van een commissie die de bibliotheek zo goed mogelijk probeert te redden. In zijn brief beschrijft hij hoe de collectie in zeven stappen wordt ontmanteld. Deelcollecties die in bruikleen zijn, of geschonken, worden aangeboden voor retour. Stukken met grote erfgoedwaarde, zoals 'boekbanden met autografen van historische personen', worden uit de verzameling gehaald en apart gehouden. Het grootste deel van de collectie wordt om niet aangeboden aan collega-instellingen als universiteiten, of aan de landen waar ze over gaan, zoals Ghana.

Maar de tijd dringt. Lukt het niet de collectie voor het einde van het jaar veilig te stellen, dan dreigt deze te worden 'gerecycled', zegt bibliotheekdirecteur Hans van Hartevelt. 'Ik wil niet eens weten wat dat woord betekent. We spreken nu veel met universiteitsbibliotheken en die vinden allemaal dat het niet verloren moet gaan. Maar alleen al delen uitzoeken en verhuizen, kost veel geld.'

Van Hartevelt: 'Ik wil geen narrige indruk maken, ik zie heus wel in dat zonder subsidie alleen marktgerichte activiteiten levensvatbaar zijn, en dat er geen mogelijkheid is voor het KIT om de bibliotheek overeind te houden. Want er is geen geld. Maar het is wel wrang dat het juist deze unieke collectie treft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.