Trevor schetst met veel oog voor detail dat geen enkel leven alledaags is

In de verhalenbundel Heilige beelden toont William Trevor (1928) hoe het grote gebaar niet zelden als vele kleine gebaren vermomd gaat. Zoals bij het overspelige stel dat een manier heeft gevonden elk moment te benutten om elkaar ook in publieke gelegenheden te bezitten: 'Ze stak haar hand uit om een stukje croissant van zijn kin te vegen. Zo deden ze tegen elkaar: hij zette de kraag van haar jas op als die niet goed zat, zij trok zijn stropdas recht.' Hun relatie bestaat uit talloze kleine bewegingen over en weer.

In de verhalen van Trevor telt elk detail. De overspelige man helpt zijn geliefde uit haar jas en hangt hem op onder een bordje dat de directie vrijwaart van aansprakelijkheid. Verderop in dit verhaal ( 'Kat in het donker') zullen de geliefden elkaar verliezen en zal niemand aansprakelijk zijn, zoals vaker bij Trevor die zelden partij kiest en over een eindeloos inlevingsvermorgen lijkt te beschikken.

Vrijwel altijd begrijpen zijn personages elkaar zonder veel omhaal van woorden. Door elk verhaal strooit hij hun gedachten over zichzelf, de ander, het leven en die vaak voeren tot een troostende slotsom, zoals in de laatste regels van 'Kat in het donker': 'Van hun liefde was die dag niets kapot gemaakt; dat namen ze mee toen ze uiteengingen en bij elkaar vandaan liepen, niet beseffend dat de toekomst minder troosteloos was dan zij nu leek, dat daarin de fijnzinnigheden van hun behoedzaamheid zouden voortleven, en zijzelf zoals de liefde hen enige tijd had gemaakt.'

Bij Trevor geen koningen, rectores magnifici of directeuren, maar mensen die op kantoor werken, bij hun vader in de pub achter de tap staan of pastoor zijn van een provincieplaats. Geen ingewikkelde plots of absurde wendingen, maar wel altijd een vorm van epiphany, een term die James Joyce de literaire theorie binnenhaalde; een diep inzicht dat van grote betekenis is voor iemands verdere leven. Tegelijk laat Trevor zien dat gewone mensen niet bestaan, en dat geen leven alledaags is.

Iedereen heeft wel een geheim, een diepe, door anderen niet gekende wens of een eigenaardigheid. In Heilige beelden vind je ook duistere en zonderlinge personages als ontbijtkelner Arthurs die ooit zo onheus bejegend werd door twee gasten dat hij het voorval elke dag herbeleeft, of fotograaf Jeffrey die in 'Een avond uit' vrouwen zoekt via contactadvertenties. Tijdens het afspraakje dat volgt blijkt het hem er vooral om te doen dat zij een rijbewijs hebben plus auto, voor het vervoer van zijn apparatuur.

In theaterfoyers, boterbloemgele babykamers, tijdens wandelingetjes langs het strand of in de supermarkt Costcutter: overal nemen mensenlevens beslissende wendingen, door iets te doen of juist te laten. En en passant verstrijkt de tijd, legt Trevor een veranderend Ierland bloot, waar pastoors worden geconfronteerd met T-shirts met Fuck Me en migranten in spe hun nieuwe land Amerika denken te kennen doordat ze het dagelijks op televisie hebben gezien.

Ook aan de huizen is het verstrijken van de tijd af te lezen. In 'De muziek van de dansleraar' denkt Brigid terug aan haar leven in het schotelhuis, de ruimte voor de afwas en het servies, van een groot landhuis. Op een donderdagavond wordt het personeel gefêteerd op een optreden van de Italiaanse dansleraar van de familie. Brigid heeft nog nooit een piano gezien, 'laat staan een vleugel', de dansleraar neemt plaats en 'Zijn muziek buitelde en tuimelde, werd zachter, was rustig, was traag. Zij danste over de scharlaken wanden en de blik van de geportretteerden. Zij speelde om de lege stoelen, vazen en ornamenten.' En dan schrijft Trevor: 'Brigid deed haar ogen dicht, en de muziek van de dansleraar sloop door haar duisternis, waar de melodie vergleed, bovenkwam, veranderde.' Brigid heeft de gewaarwording veranderd te worden door muziek.

Dat is zo'n epifanie, en deze draagt dit verhaal van enkele pagina's dat eindigt in de nieuwe tijd waarin de vertrekken beschimmelen en er geen personeel meer is. De familie gaat ten onder, maar de muziek van de dansleraar blijft klinken.

In een aantal verhalen zoomt Trevor in op het zieltogend katholicisme. Het gaat hem om de gewoontes, tradities en bepaalde types mensen, die verloren gaan met het verdwijnen van religieuze belangstelling. Alleen een zwakzinnig meisje is nog vaste biechtklant bij meneer pastoor, een vrouw vertelt geen zoet-berustend, maar een wreed verhaal over haar net overleden man aan de zusters van de stervensbegeleiding. In het verhaal 'Heilige beelden' is er geen werk meer voor de houtsnijder: geen kerk heeft in tijden van 'aanzwellend secularisme' nog geld voor een heiligenbeeld. Houtsnijder Corry wordt wegwerker. Zijn vrouw Nuala kijkt in zijn atelier naar de onverstoorde rust in de blikken van de heiligenbeelden. De wereld heeft gefaald, concludeert ze, niet zij en haar man.

Trevor was 76 toen deze bundel verscheen en het is te hopen dat Heilige beelden zo'n succes wordt dat Meulenhoff ook zijn verhalenbundel Cheating at Canasta (2007) uitgeeft, die is geprezen om zijn hedendaagse thema's. Onze tijd met zijn korte geheugen kan schrijvers met overzicht goed gebruiken. En dan graag weer in de vertaling van Sjaak Commandeur, die Trevors zinnen in het Nederlands zo natuurlijk kan laten klinken, die woorden als 'zakdoekenboom', 'hovaardij' en 'nooddruft' feilloos in het ritme en de sfeer van het verhaal weet te passen. Enigszins in onbruik geraakte woorden en uitdrukkingen dragen bij aan het laten opklinken van het verleden. Wat waarde heeft resoneert altijd ergens, zoals de muziek van de dansleraar; je moet er alleen wel, zo leert William Trevor, de oren voor hebben.

Tegelijk met de verhalenbundel verscheen een herdruk van de roman Het verhaal van Lucy Gault.

Uit het Engels vertaald door Sjaak Commandeur.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden