Profiel

Trevor Noah, de nieuwe host van The Daily Show

Vanavond is de eerste Daily Show van Trevor Noah op Comedy Central. Wie is deze Zuid-Afrikaanse comedian?

Trevor Noah. Beeld epa

Hij is born a crime. Zo opende comedian Trevor Noah, die vanavond de presentatie van The Daily Show overneemt van Jon Stewart, steevast zijn optredens. In zijn geboorteland Zuid-Afrika was het, ten tijde van de apartheid, verboden om als zwarte vrouw en blanke man samen een kind te krijgen. Dat had de moeder van Noah er niet van weerhouden.

'Yeah, ik heb een witte man gestrikt!', persifleerde hij zijn moeder. Om daarna over zijn Zwitserse vader te zeggen: 'Tja, je weet hoeveel de Zwitsers van chocola houden.'

Bijna alles in het oeuvre van Noah gaat over de tegenstellingen die hij in zich draagt: hij spreekt zeven talen vloeiend (Sotho, Xhosa, Zulu, Tsonga, Duits, Engels en Afrikaans), kan elk accent perfect nabootsen, weet wat armoede en grote rijkdom is en is licht gekleurd, waardoor hij overal ter wereld anders is genoemd: black, colored, albino, hispanic.

Kan het publiek wennen?

Nu krijgt hij een van de gewildste en zwaarste jobs in comedy. In de zestien jaar dat Jon Stewart The Daily Show presenteerde, is het programma uitgegroeid tot een progressief instituut voor satirische kritiek op de Amerikaanse media, politiek en volksaard. De grote vraag is: kan het Amerikaanse publiek wennen aan een comedian die volstrekt anders is dan zijn voorganger? Iemand die bovendien niet in een hokje is te passen - want wie is hij nou eigenlijk?

Dat Comedy Central streefde naar meer diversiteit wordt duidelijk aan hand van de lijst van kandidaten die de baan naar verluidt afwezen voordat Trevor Noah werd gevraagd. Zo bedankte de zwarte komiek Chris Rock, net als de comédiennes Amy Poehler en Amy Schumer. Met Noah heeft de zender alsnog een troef in handen, in een wereld die wit, oud en mannelijk is.

Noah heeft al schrijvers uit Afrika en een aantal vrouwen aan zijn team toegevoegd. Een garantie voor succes is dat bepaald niet. 'Ik moet toegeven dat ik soms doodsangsten uitsta', zei Comedy Central-voorzitter Michelle Ganeless in het blad GQ over zijn aanstelling. Zij ziet Noah als de belichaming van de millenial-generatie - mondiaal, digitaal, jong, progressief - en hoopt dat hij jongeren aan de tv kan blijven binden.

Trevor Noah en Jon Stewart. Beeld Getty Images for Comedy Central

Afrika

In het handjevol items dat Noah tot nu toe maakte als correspondent voor The Daily Show, ging het meestal over het achterhaalde beeld dat Amerika en het Westen hebben van Afrika - een stokpaardje van Noah. Zo speelde hij een spel met Stewart, waarbij die moest raden of de foto in Amerika of Afrika was genomen. Dat bleek - natuurlijk - lastiger dan hij dacht.

Ook maakte Noah een item over de islamitische Nigeriaanse terreurgroep Boko Haram, die begin dit jaar met duizenden doden een enorm bloedbad veroorzaakten, maar de twaalf doden van Charlie Hebdo bleven ondergesneeuwd. In zijn stand-up maakte hij zich druk over de reclames van Unicef: Hoe krijgen ze die vlieg toch altijd precies op de bovenlip van dat arme Afrikaanse kindje? Zo knap!

De hooggespannen verwachtingen laten hem niet koud. 'Mijn hoofd voelt als de Syrische crisis', zei Noah vorige week in een interview in het tv-programma Today. 'Delen van mijn hersenen vluchten. Anderen delen raken totaal in paniek.'

Toch kan niemand hem iets maken. 'Als comedy niet lukt, heb ik altijd nog armoede om op terug te vallen', zei hij in de documentaire You Laugh But It's True, over de opmars naar zijn eerste grote solovoorstelling in 2009 (te zien op Netflix). 'Ik ben heel goed in armoede.'

Albino

Noah is opgegroeid in het township Soweto bij Johannesburg, met zeven familieleden in een huis van twee kamers groot, waar zijn oma nog steeds woont. Als zijn moeder zijn vader wilde zien, deed ze alsof ze de werkster was. Omdat het verdacht was dat zijn huid zo veel lichter was dan die van zijn moeder, noemde ze hem albino, vertelde hij in optredens.

Als hij met haar over straat ging en ze kwamen een politieagent tegen, liet zij direct zijn hand los, alsof ze niets met hem te maken had. 'Ik werd snel gedumpt als een zak wiet', grapte hij. En als hij zijn vader zag, bleef die aan de overkant staan. 'Hij stond daar te zwaaien als een griezelige pedofiel.'

Zijn ouders gingen uit elkaar en zijn moeder kreeg een nieuwe vriend, die gewelddadig was en de gezinsleden mishandelde. Toen de relatie voorbij was, draaide de man zo door dat hij op een avond Noahs moeder op straat twee keer beschoot, waarvan één keer door haar hoofd. De kogel ketste af op haar oogkas en kwam via haar neus naar buiten - ze overleefde. In het ziekenhuis zei ze tegen Noah: 'Nu ben jij de knapste van de familie.'

Hij heeft inderdaad zijn looks mee. Hij is lang en breed en heeft een innemende babyface. Anders dan bijvoorbeeld Jon Stewart is zijn stijl als komiek niet gefrustreerd of woedend, maar vertelt hij alles met een onschuldige lach. Zo kan hij de pijnlijkste onderwerpen benoemen en er toch mee wegkomen.

Trevor Noah. Beeld Invision for the Television Academy

Weerstand

Niettemin riep hij in Zuid-Afrika veel weerstand op. Blanke comedians keken met argusogen toe hoe Noah bliksemsnel carrière maakte. 'Het is idioot hoe arrogant hij is', zei Mel Miller, een van de bekendste comedians van Zuid-Afrika, in You Laugh But It's True. 25 jaar na de afschaffing van apartheid vond hij het wel mooi geweest met grappen over ras.

Noah groeide desondanks snel uit tot de bekendste komiek van heel Afrika. Als twintiger had hij al zijn eigen late show, geïnspireerd op The Daily Show. In 2011 verhuisde hij naar de Verenigde Staten. Een jaar later deed hij stand-ups in de shows van Jay Leno en David Letterman. Als buitenstaander werd het zijn specialiteit de kronkels van de Amerikaanse cultuur te ontleden.

John Oliver doet als Brit hetzelfde in het satirische Last Week Tonight op de zender HBO, waar het publiek hoogopgeleid is en overwegend links, net als op Comedy Central. Ook op CBS fileert de Engelsman James Corden in The Late Late Show dagelijks de Amerikaanse hysterie. Het lijkt erop dat Amerikanen klaar zijn voor de afwijkende, soms bestraffende blik - als het maar over hunzelf gaat althans. Dat zal niet zonder tegenslag gaan, maar tegenslag weet Noah al zijn hele leven ten goede te keren.

Lost in Translation

Hoe gaat Trevor Noah te werk? Verslag van een optreden in Edinburgh.

'Yes, racism is fun', verzucht Trevor Noah halverwege zijn show op het Edinburgh Festival Fringe. Zijn publiek moet het beamen. Terwijl het op het podium van de Assembly Hall al een half uur gaat over het soms schaamteloze en dan weer terloopse racisme dat Noah tegenkomt, is er al volop en voluit gelachen. Het is een prestatie die pas later bezinkt, want terwijl je je kostelijk vermaakt, vertelt Noah verhalen die keihard aankomen.

'Waar ik vandaan kom, heb je sommige van de beste racisten ter wereld, maar ik ben altijd verheugd als ik nieuw en fris racisme tegenkom.' Noah verhuist binnenkort naar New York, maar niemand heeft hem verteld hoe je als zwarte man in de VS moet voorkomen dat je wordt neergeschoten door de politie. Geen capuchontrui dragen, dat heeft hij wel begrepen uit de media. Maar je moet ook niet in wijken lopen waar normaal geen zwarten komen. Je mag niet wegrennen, en ook niet richting de politiewagen lopen. En je mag niet fors gebouwd zijn. Hij had graag een gedetailleerde handleiding gekregen.

Er hangen posters in de stad om Lost in Translation aan te prijzen en er staan profielen van Noah in festivalspecials van The Scotsman, The List en Time Out, maar de gemiddelde Fringe-bezoeker die z'n kaartjes pas koopt als hij op de Royal Mile arriveert, heeft pech. De drie shows van Noah waren al uitverkocht voor de posters en bladen naar de drukker gingen.

'Trevor Noah doet geen pers dit jaar', komt er verveeld uit bij zowel de persdame van Assembly als de Britse agent van Noah. Hij stond in 2012 al eens in een klein zaaltje op de Fringe en kreeg toen een warme aanbeveling van Eddie Izzard, goede recensies en de ludieke prijs voor 'Act Most Likely To Make A Million Quid'. Hij had af en toe een gastoptreden bij de BBC-quiz QI en '8 Out of 10 Cats' op Channel4, maar sinds bekend werd dat hij de presentator van The Daily Show wordt, staat de telefoon roodgloeiend.

Terwijl hij op de posters strak in het pak, uitdagend staat te draaien aan zijn zegelring, komt hij op in vale jeans, zwart T-shirt, jack en rode Adidas-sneakers. Hij toont zich bescheiden. Zijn Zuid-Afrikaanse accent zet hem meteen neer als buitenstaander, waardoor hij zijn kritiek op onze samenleving kan als pure verwondering kan vermommen. Met zijn ietwat onnozele glimlach na elke goed gelande grap, geeft hij de indruk totaal ongevaarlijk te zijn. Hij vertelt hoe het is om als Afrikaan de wereld rond te reizen in tijden van ebola en noemt de idiote discussies na geruchten over een zwarte acteur voor de rol van James Bond. Hoewel hij harde woorden gebruikt en zelfs het gewraakte nigger niet schuwt, legt hij verrassend subtiel bloot wat veel blanke Amerikanen - en Europeanen - niet onder ogen willen zien.

Direct na het slotapplaus is Noah verdwenen. Op de latenightimprovisatieshow van bevriende comedians in The Stand komt hij niet opdagen. Het is not done je af te melden voor deze vriendendiensten in het comedycircuit. Zijn zeker zo getalenteerde collega's proberen de moed erin te houden, maar weten dat velen in de zaal een kaartje kochten omdat ze er bij de solo van Noah niet inkwamen. Hij is wellicht niet de allerbeste in het circuit, maar met zijn thematiek en charme misschien wel net wat Amerika nodig heeft. De Fringe zwaait hem uit: 'Good luck, Trevor!'

Trevor Noah, 'Lost in Translation', Edinburgh Festival Fringe, 28/08.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden