OOG VOOR DETAILOntploft hoofd

Trenton Doyle Hancock geeft beeld aan onze oververmoeide hoofden

Detail uit Trenton Doyle Hancock, Split Per Tonality, 2013. Beeld
Detail uit Trenton Doyle Hancock, Split Per Tonality, 2013.

Veel van wat wij doen, voelen en vrezen, hebben kunstenaars al eeuwen opgemerkt. Zij geven beeld aan de grote en de triviale dingen die ons tot mens maken. Wieteke van Zeil verbindt kunstdetails aan de actualiteit. Deze week: ontploft hoofd.

Hij zat te gamen, een verdieping lager, met zijn vriend op de headset. Er komen tegenwoordig woorden uit die jongen uit alle windstreken: Engels, Jiddisch, Surinaams, bargoens, ik lach me rot om die taalcreativiteit, dat vrije uitproberen, en ik leer er ook nog van. Hij vraagt ‘waarom’ in het Arabisch en scheldt in het Russisch. Maar soms kunnen de woorden van een 13-jarige het beter uitdrukken dan die van grote mensen. ‘Eeeeey broer, je maakt me hoofd moe.’ En ik dacht: dat! Dat is het. Wat ik zo vaak voel als ik beelden zie, nieuws lees, meningen hoor. Het is te veel, en vaak ook te erg. Het maakt m’n hoofd moe.

null Beeld Trenton Doyle Hancock / James Cohan
Beeld Trenton Doyle Hancock / James Cohan

De Amerikaanse kunstenaar Trenton Doyle Hancock geeft beeld aan de waanzin, op een even indringende als opgewekte manier. Voor zijn kunst gebruikt hij een mengvorm van verschillende beeldtalen. Kleurig als Japanse strips, raar als Amerikaanse horrorcomics en eng als die nare Garbage Pail Kids-plaatjes van Art Spiegelman met exploderende hoofden en vieze kindergezichten. Een vleugje Marvel, een hint naar graffiti. De kunstenaar verwerkt ze soepel door elkaar en maakt er grote, half-abstracte werken mee die een eigen sfeer vatten die je moeilijk kunt benoemen, maar wel meteen voelt. Een verhaal om zelf in te vullen.

Garbage Pail Kids van Art Spiegelman. Beeld Topps
Garbage Pail Kids van Art Spiegelman.Beeld Topps

Dit gezicht bijvoorbeeld. De spaghettibrij, krioelend als bacteriën onder een microscoop, de verbijsterde blik, de ontploffing die plaatsvindt in dat koppie. Ik kan iets dergelijks voelen, soms. Als ik wereldleiders achteloos levensgevaarlijke onzin hoor uitkramen, als je mensen met onverstoorde stelligheid complottheoriën hoort vertellen, zeker als je die mensen eerst waardeerde. Als je berichten leest over kinderen die niet veilig zijn in opvangkampen, kinderen in gevangenissen langs de grens, of over wat studenten anderen aandoen in wat een initiatieritueel hoort te zijn, maar waar de Stanford Prison-experimenten bij verbleken. Verbijstering. Allemaal ontploffingen in het hoofd.

Een wilde kracht

Kunstenaars kunnen de wereldproblemen niet lossen, wel kunnen ze de onvoorspelbare menselijke aard in beelden vangen. De gekte. Dat is soms in de kleinste details raak, en die ervaring had ik even voor dit grote schilderij. Het heeft een wilde kracht, het desoriënteert je blik en gedachten, zoals het werk van Jonas Ohlsson en Erik van Lieshout dat ook doen, en tegelijk heeft het iets komisch, wat lucht geeft.

Het hoofd als een explosieve, onbegrijpelijke brij. Het staat wat mij betreft in de beste traditie van de kunst, denk aan de vindingrijke 16de-eeuwse portretten van Giuseppe Arcimboldo, in elkaar gebouwd van groenten, takken, vissen, vuur, of andere dingen. Die zijn niet alleen maar komisch, maar geven ook de mens even een ander karakter – kijk naar de introverte kop van zijn Vier seizoenen in een gezicht. Ook een moe hoofd. Ook dat enge randje.

Vier seizoenen in een gezicht (ca. 1590) van Giuseppe Arcimboldo. Beeld National Gallery of Art
Vier seizoenen in een gezicht (ca. 1590) van Giuseppe Arcimboldo.Beeld National Gallery of Art

Allemaal een beetje kunstenaars

In snelle communicatie is het soms lastig naar woorden zoeken. De emoji is een succes dankzij onze haast en dankzij ons onvermogen ons goed uit te drukken. Met emoji’s zijn we allemaal een beetje kunstenaars, die zich eraan overgeven dat woorden een overschat middel zijn om je gedachten, angsten en gevoelens duidelijk te maken. Beeld doet dat soms vele malen beter. Doyle Hancocks exploderende spaghettihoofd is wat wij – woedend, moedeloos en met een moe hoofd – proberen uit te drukken als we een mind blown emoji bij een bericht plaatsen.

De mind blown-emoji. Beeld
De mind blown-emoji.Beeld

Trenton Doyle Hancock, Split Per Tonality, 2013, Acrylverf, plastic en andere materialen op doek, 183 x 274 cm, beeld: James Cohan New York.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden