Treinkaartje kopen bij Leonardo DiCaprio

Deze rubriek belicht alledaagse fenomenen met een kunstblik. Vandaag: kunst en cultuur in de trein...

Robert van Gijssel

In de trein consumeer je cultuur. Dat moet van de NS, al sinds de jaren zeventig, toen de coupéwanden werden beplakt met treinkunst.

Echte kunst: foto’s van Hollandse horizonten met verschuivend camerastandpunt van Jan Dibbets. Een hyperrealistisch door een vinger snijdende grasspriet van Co Westerik, waarbij je altijd zo onsmakelijk je broodje at.

Het was niet genoeg. De spoorwegen legden een lijntje naar de boekhandel, en spoorden de reiziger in spotjes en posters aan vooral ook te lezen tijdens het treinrijden. In de tussencoupés hingen ineens dichtregels, om bij na te denken.

Treinlezen is een hit. De schrijvers worden bij gelegenheid zelfs fysiek op de trein gezet, om voor te lezen tussen de bankjes. Gisteren was het Gedichtendag, dus kwam je in de intercity naar Den Bosch Hagar Peeters voordragend tegen en Simon Vinkenoog. In andere treinstellen werden koptelefoons uitgereikt, waaruit ‘stiltegedichten’ stroomden, naar het thema van de dag.

De treinkunst wordt steeds actiever – complete theatervoorstellingen zijn al uitgevoerd in de tweede klasse – en die beweging naar live-entertainment gaat ten koste van de passieve verstilling van Dibbets en Westerik. In de moderne dubbeldekkers kom je geen beeldende wandkunst van naam meer tegen, maar hoogstens een decoratief grijs vlak met een witte streep erdoor: behangkunst, niet ondertekend. Het interieur is nu de kunst, heeft de NS weleens verklaard. Kijk eens naar die ronde vormen, die golvende lijnen van die te kleine bagagebergplaatsen. Toch ben je op de organische welvingen snel uitgekeken, je wordt sowieso te veel gehinderd door het constant zeurende doedelzakje in de dubbeldeks.

Zou de teloorgang van het beeldende werk te maken hebben met verschuivende culturele interesse van de reiziger, of is het een commerciële wending? Een Dibbets tenslotte levert niets op, en kost alleen maar geld, terwijl promotie verzorgen voor de literatuur simpelweg zakendoen is.

Gevreesd moet worden dat het gaat om de centen, en dat verklaard meteen de culturele confrontatie die de reiziger sinds enige dagen aangaat, nog voor de trein is betreden. De cultuur begint al bij het kaartje kopen. Een ticket Utrecht - Amsterdam, tik je op het beeldscherm van de kaartautomaat, terwijl op dat scherm het hoofd van Leonardo DiCaprio voorbijkomt. ‘Ga met de NS naar de bioscoop’, is het motto, en het betekent dat de reiziger korting krijgt op een bioscoopkaartje.

De actie zal een vervolg zijn op de ‘herfstbioscoop’, die in september vorig jaar door het land reed: een filmvertoning in een verduisterde coupé, voor het Nederlands Filmfestival. De NS gaat in cinema, en ineens begrijp je waarom steeds meer treinstellen en stations worden uitgerust met beeldschermen. De lezer houdt zijn hart vast.

Gelukkig is de beste treinkunst sinds de intrede van de dubbeldekker natuurlijk de eigen blik, in de bovenste verdieping, de ogen ter hoogte van waar het glas naar binnen buigt: fascinerend vervormde horizonten en lachspiegelkoeien.Robert van Gijssel

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden