Trefzeker en functioneel, van de kleinste overpeinzing tot de langste alinea

De maagd Marino (2010), waarmee de Vlaamse Yves Petry zijn weg vond naar het grote publiek, bevatte een opmerkelijke geschiedenis over kannibalisme en liefde. Inspiratiebron was het op feiten gebaseerde rendez-vous geweest tussen twee heren, waarbij de één volgens afspraak werd opgepeuzeld door de ander. In Petry's verslag zette een miniem restant van de verorberde zich vast in de geest van de kannibaal. Vanuit die positie stuurde hij de vleeseter aan tot schrijven. Het schrijfproces maakte deel uit van het verhaal, waarmee De maagd Marino dus eveneens een schrijversroman werd.

Schrijversroman

In Liefde bij wijze van spreken begeeft Petry zich op vergelijkbaar terrein. Ook deze roman is het verslag van een schrijver, Alex Jespers. Hij is geen opgegetene, geen dode, maar een ietwat karakterloze homoseksueel.

Ruim 25 jaar na dato beschrijft Alex Jespers in vijf bedrijven zijn ontmoeting met Jasper en Kristien Fielinckx, een broer en zus die in hun puberjaren beide ouders verliezen bij een verkeersongeluk. Het gemis van vader en moeder lijkt z'n uitwerking te hebben op de kinderen, maar het verklaart, zo wil het verhaal, uiteindelijk niets. Al wat we menen te zien is projectie.

Jasper ontwikkelt zich na de dood van zijn ouders tot een humeurige eenling. Daarnaast ontpopt zijn vriendschap met Alex zich tot een moeizame (seksuele) relatie, waarin niets passeert zonder gedoe. De omgang tussen Kristien en Alex verloopt even grillig. Zij weet Alex over te halen de vader van haar kind te worden, maar wanneer Kristien de buit binnen heeft en er een meisje wordt geboren, kan ze hem niet meer velen. Plotse stekeligheden bepalen vanaf dan de orde van de dag.

Projectie

Het waarom van dit alles blijft onduidelijk. Een dwingende reden voor juist deze moeilijkdoenerij is er niet. Dit geldt niet alleen voor de twee koningskinderen, maar ook voor Alex. Fysiek voelt hij weinig voor Jasper, toch delen de twee het bed. Voortdurend laat Alex zich verlokken tot zaken die tegen zijn natuur zijn. Daarmee is de schrijver, Alex, het scherm waarop anderen hun verlangens projecteren. Een breder fundament voor de driehoeksverhouding ontbreekt.

Andermaal neemt Alex de rol van projectiescherm op zich, en wel die van bestsellerauteur. Na een succesloos debuut als romanschrijver en nadat hij is weggesard door Kristien, neemt hij zijn intrek bij Henk, zijn Amsterdamse geliefde die tevens zijn redacteur is. Voortaan zijn het literaire beslommeringen die Alex in beslag nemen. Vanaf daar begint het serieus interessant te worden: Hollandse Henk geeft Alex de tip om een publieksvriendelijke roman te schrijven over een 'echte vrouw', een violiste. Wederom doet Alex iets tegen zijn aard in, maar het succes is zo spectaculair dat er een mooi grachtenpandje van gekocht kan worden.

Literatuur

Met dergelijke passages komt de geschiedenis goed op smaak en lezen we over de literatuur zelf. Over commercieel succes, over de verhouding met het voornamelijk vrouwelijke leespubliek, over de invloed van uitgevers en redacteuren op het werk van schrijvers, en over wat (beroeps)lezers in een werk zien: de werkelijkheid, overtuigender dan die in realiteit is.

Lezen we in een enkele bijzin niet ook een klein commentaar op collega Erwin Mortier? Hoe het ook zij, literatuur en schrijver fungeren als spiegel. Nieuw is die zienswijze niet. Wel is het ongelooflijk goed gedaan. De klassieke compositie in vijf bedrijven is door Petry kundig omgewerkt. Trefzeker en functioneel is iedere zin, van de kleinste overpeinzing ('Mijn reële persoon was voor jou van geen belang.') tot de langst gerekte alinea. Zelfs het kleinste woord valt op zijn plaats: 'literaire chippendale'. Zonneklaar dat Petry meer is dan dat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden