Trage verering van de goddelijke macht

Het gezelschap is de schatbewaarder van de klassieke Khmer dans...

Ten tijde van het Cambodjaanse Angkor-rijk, van de negende tot halverwege de vijftiende eeuw, schonk de koning de danseressen aan de tempel, soms wel met honderden tegelijk. Nu staan hun opvolgsters – keurig gekleed, de borsten niet meer ontbloot – onder bescherming van de Minister van Kunst en Cultuur, een vrouw van koninklijke afkomst, dat wel. Prinses Norodom Buppha Devi was ooit soliste bij het Royal Ballet of Cambodia, dat dit weekend voor het eerst in Nederland optreedt.

De groep is de schatbewaarder van de klassieke Khmer dans. Na de dictatuur van Pol Pot, die de groep als ‘feodaal’ bestempelde en zo goed als uitroeide, is de dans stap voor stap weer tot leven gebracht.

Dansers die in vluchtelingenkampen waren beland, bleven trainen en konden zo de basis voor een wederopbouw leggen. Inmiddels worden de duizenden bewegingen op video vastgelegd en heeft de UNESCO het Royal Ballet of Cambodia erkend als Immaterieel Cultureel Erfgoed, een verdrag dat Nederland overigens als een van de weinigen nooit heeft getekend, vreemd genoeg.

De klassieke Khmer dans is van oorsprong een religieuze dans, die vaak voor de tempel werd uitgevoerd. In de Angkor-tijd was de koning onderdeel van het religieuze pantheon, in Cambodja een mix van hindoeïsme, boeddhisme en het geloof in geesten. Veel godenstandbeelden waren letterlijk gemodelleerd naar zijn lichaam. De tempeldansen hadden dus iets dubbels: ze waren een verering van zowel de goddelijke als de koninklijke macht. De danseressen heten ook nu nog, ‘devadasi’ (heilige dansers) of ‘apsaras’ (engelen) en zijn vereeuwigd in standbeelden op de Angkor-tempels.

De klassieke Khmer dans is mettertijd veranderd en draagt allerlei culturele sporen, uit met name India en Thailand, in zich. Toch is er een standvastig, zeer uitgebreid en fijnzinnig vocabulaire ontstaan, dat een jarenlange training vereist, vergelijkbaar met een balletopleiding. Het lichaam moet zich in onvoorstelbaar lenige kronkels manoeuvreren; zelfs in de wetenschap dat Aziatische gewrichten vaak soepeler zijn, is het beeld van de docent die de arm van een meisjes nog net even verder strekt, behoorlijk griezelig.

De handgebaren zijn essentieel: ze vormen een alfabet en vertellen het verhaal, vaak iets uit de grote religieuze epossen.

Hoewel ook mannen aantreden (vooral als acrobaten) zijn de vrouwen in de meerderheid. Opvallend is hun sierlijke en trage manier van bewegen. Die heeft alles met de vroegere eredienst te maken: die moest als hofdans immers plechtig en esthetisch zijn.

Of de klassieke Khmer dans een rol speelt in Cambodja? Antropoloog en Zuidoost-Azië deskundige Fred Gales, die vanavond ook een lezing geeft: ‘Ondanks Pol Pot weet het lokale publiek nog steeds wat al die handbewegingen betekenen. Op school leer je erover. Provinciale dansgroepen treden op bij huwelijken en begrafenissen. Op televisie keert de dans terug in soaps. De maatschappij is niet als hier. Op school en thuis worden de oude verhalen nog altijd verteld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden