Tradities Bollywood in India staan onder zware druk

Het Westen weet weinig over de Indiase film. Het idee bestaat dat er een tweedeling is: aan de ene kant was er vroeger Satyajit Ray, een groot regisseur van kunstfilms zoals Pathar Panchali, en aan de andere kant is er de Indiase populaire film, met absurde personages die om bomen...

THE GUARDIAN

The Guardian

LONDEN

De slechtsten onder deze acteurs voldoen inderdaad aan deze beschrijving. Maar de besten niet. Naast voortreffelijke regisseurs als Ray en de eveneens uit Bangladesh afkomstige Ritwik Ghatak, zijn er door de hele geschiedenis van de Indiase film heen regisseurs geweest zoals Guru Dutt en VS Shantaram die anders omgingen met de commerciële clichés, en met grote sterren, zeer geniale playbackzangers en musici, vaak met een klassieke opleiding.

Net als Hollywood beleefde Bollywood zijn gouden tijden in de jaren veertig en vijftig. Op dit moment is er een 'fusie' aan de gang. Er worden Indiase films gemaakt met uit Hollywood gestolen thema's, in een poging de nieuwe middenklassen, de bewonderaars van het Westen, naar de film te krijgen. De muziek en de liedjes lijken te zijn gestrand in een onzeker gebied tussen Indiase en westerse cultuur.

Dit is niet per definitie een trieste ontwikkeling. Het betekent dat Indiase films technisch beter worden en een nauwkeurige afspiegeling vormen van een snel veranderende, verwarde maatschappij die tot het Westen wordt aangetrokken, maar vastbesloten is veel van de eigen cultuur intact te laten. Een gevolg is dat er zo nu en dan een film verschijnt waarin wordt geprobeerd barrières te slechten, een film die daarmee een doorn in het oog is van de ambtenarij.

Zo'n film was The Bandit Queen van Shakur Kapur, het verhaal van Phoolan Devi, de beroemdste Indiase vrouwelijke outlaw. In de film durfde men te laten zien hoe zij meermalen verkracht werd door dorpelingen die haar om haar macht benijdden. De film bevatte geen liedjes en rekende op verre van subtiele wijze af met de clichés van het bandietengenre.

Na het succes in Cannes, waar The Bandit Queen werd aangekocht voor vertoning over de hele wereld, werd de film uitgebracht in India en daar zeer geprezen. Maar pas nadat er eerst flink schande van was gesproken, in eerste instantie op instigatie van Devi zelf, inmiddels een invloedrijke politieke figuur, die haar verleden het liefst begraven wilde houden.

Er is nu een nieuwe testcase. Kama Sutra, de film van Mira Nair, werd op het recente Indiase Internationale Filmfestival in Trivandrum, in de zuidelijke staat Kerala, geweigerd. De Indiase censuurcommissie sneed in Kama Sutra en de film werd nog verder ingekort door het Indiase Hooggerechtshof, de instantie waar Nair in beroep ging. Scènes met blote borsten en billen moesten worden teruggebracht tot luttele seconden op het scherm en frontaal naakt was niet toegestaan.

Nair, die ook Salaam Bombay regisseerde, eveneens een groot succes in Cannes, en die naar Hollywood vertrok om Mississippi Masala te maken, heeft een film geregisseerd die gebaseerd is op de klassieke verhalen uit de Indiase Oudheid. Ze beweert dat de intellectuele gemeenschap in Bombay en Delhi, waar ze woont, hartverwarmend op de film heeft gereageerd.

'Mijn film,' zegt zij, 'heeft meer te maken met seksuele politiek dan met seksuele ''posities''. De film heeft een zeer beladen titel. De televisie staat bol van de import uit het buitenland. Tientallen keren kun je mannen en vrouwen zien dansen alsof ze aan het copuleren zijn. Maar in India zijn we briljant in het ritselen en regelen. Zo verpakken we seks in zang, dans en geweld. Kijk maar naar de verkrachtingsscènes in zo veel Indiase commerciële films. Vrouwen worden nog steeds geacht maagd te zijn, of een goede echtgenote en moeder, of hoer. Maar ze ontlenen macht aan de film. Het zijn de mannen die zich bedreigd voelen.'

Nog een film die op het Trivandrumfestival te zien was, al zorgde die bijna voor een rel, was Fire van Deepa Mehta, waarin twee getrouwde vrouwen tot elkaar aangetrokken worden, voornamelijk doordat hun echtgenoten zo saai zijn. 'Er zijn in India geen lesbiennes', schreef een journalist. 'Dergelijke zaken zijn gewoon een vorm van verloedering die uit het Westen is overgewaaid.' Mehta, die in Canada woont maar de film in India heeft gemaakt, kreeg overigens een goede ontvangst, al werd ze door een hongerige pers bestookt met vragen over haar eigen seksualiteit.

Even groot als de opwinding rond Kama Sutra of Fire is die over het feit dat de belastingautoriteiten verleden maand begonnen zijn met het grootste onderzoek aller tijden naar belastingontduiking door een aantal van Bollywoods grootste sterren. Er zijn invallen gedaan in huis en kantoor van vijftien supersterren, producers, regisseurs, zangers en zelfs stuntlui. Velen van hen beweren dat ze driehonderdduizend gulden per jaar verdienen, maar het is algemeen bekend dat hun inkomen veel hoger ligt. Tot nu toe is zeven miljoen gulden teruggevorderd, waaronder bijna een miljoen dat verborgen lag in een put in de achtertuin van een van de sterren.

Hierdoor, en door het nieuwe zedelijkheidsbesef, wordt Bollywood misschien nooit meer de oude. Maar in India is de film tenminste nog altijd koning. Immers: the show must go on, wanneer er dagelijks meer dan tien miljoen kaartjes worden verkocht.

Derek Malcolm

Vertaling José van Zuijlen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden