Traag, houterig en ontregelend: recensenten over de Libris-genomineerden

Niemand had voorspeld dat D. Hooijer (in 2008) en Bernard Dewulf (in 2010) de Libris Literatuur Prijs zouden winnen. Maar iedereen had gedacht dat Arnon Grunberg (in 2007) en A.F.Th. van der Heijden (in 2012) de Libris Literatuur Prijs zouden winnen.

Arnon Grunberg.Beeld anp

Je kunt vooraf niets met zekerheid zeggen. De jury van dit jaar heeft de alleszins nomineerbare romans van Mensje van Keulen, Kees 't Hart, Leon de Winter, Anton Valens, Shira Keller en Sipko Melissen links laten liggen, en gekozen voor Arnon Grunberg (De man zonder ziekte), Christiaan Weijts (Euforie), Tommy Wieringa (Dit zijn de namen), Oek de Jong (Pier en Oceaan), Esther Gerritsen (Dorst) en het Vlaamse echtpaar dat opereert onder de naam Elvis Peeters (Dinsdag).

Het nominatierapport onthult niet veel. Ja, dat de jury zelf niet terugschrikt voor geestloze platitudes. En dan toch een parmantig toontje aanslaan. 'In de stapel troffen we verschillende boeken aan waarin de moderne samenleving zich nadrukkelijk manifesteert'; 'Misschien niet verwonderlijk dat in veel romans uit 2012 het individu centraal staat'; en 'Veel schrijvers laten hun personage zelf ook werken aan een boek of een andersoortige tekst, waardoor er verschillende stemmen opklinken die in het gunstigste geval een dialoog met elkaar aangaan.' Arnon Grunbergs roman is, die hadden we nog nooit gehoord, een 'verkenning van la condition humaine'.

Schrobbering
Vanavond zullen de juryleden in het Amstel Hotel deze dorre clichés tussen de maaltijd door gaan debiteren alsof het diepe wijsheden zijn. Een schrobbering verdienen ze.

In de Volkskrant hebben drie van de genomineerde romans een zuinig onthaal gekregen, en wel die van Christiaan Weijts (geen eenheid, meer column dan verhaal), Arnon Grunberg (degelijk tussendoortje, geen meesterwerk) en Oek de Jong (traag en houterig, geen magnum opus).

Over Elvis Peeters (ontregelend), Esther Gerritsen (moeder en dochter, maar dan origineel) en Tommy Wieringa (avontuur en overweging met grote beheersing gedoseerd) waren onze recensenten wel te spreken. (Lees de recensies hieronder).

Literaire reuzen
De jury schrijft te verlangen naar een 'robuust, ouderwets, ambachtelijk meubelstuk'. Dat zou in de richting van de Boekenweekgeschenk-auteur van 2014 kunnen wijzen. Wieringa's Dit zijn de namen verwijst naar de Bijbel, naar inspirerende literaire reuzen als Paustovski en Babel, maar ook naar kwesties als: een armzalige groep verdwaalde vluchtelingen uit den vreemde, op hoe veel solidariteit zou die tegenwoordig kunnen rekenen?

De schrijver zelf zal er vanavond ontspannen bij zitten. Hij weet immers nog goed hoe het ging in 2006. Toen dacht iedereen dat hij de Libris Prijs zou krijgen voor zijn evergreen Joe Speedboot. Het werd K. Schippers.

De winnaar van de Libris Literatuur Prijs 2013 (50 duizend euro) wordt maandag in het Amstel Hotel bekendgemaakt door Clairy Polak, voorzitter van de jury, die verder bestaat uit Jan Donkers, Edith Koenders, Lisa Kuitert en Mark Schaevers. Rechtstreeks in Nieuwsuur, Nederland 2, 22.15 uur.

Dorst, Esther Gerritsen

Was het altijd maar zoals bij de kapper, dan besprak je de kanker in je lijf als koetjes en kalfjes. Maar hoe graag en vaak de zieke Elisabeth in Dorst, de nieuwe roman van Esther Gerritsen, ook naar de kapper gaat, ze zal haar dochter Coco toch moeten vertellen dat ze stervende is.

Vervelend voor Elisabeth, maar fijn voor de lezer. Want Gerritsen, in 2011 nog genomineerd voor de Libris Literatuurprijs met haar wonderbaarlijke roman Superduif, schrijft scherpe dialogen die lachwekkend en pijnlijk tegelijk zijn, zo onhandig en krampachtig aangepast als haar personages met elkaar praten.

Lees hier de volledige recensie

De man zonder ziekte, Arnon Grunberg

In sommige landen betekent het niet zo veel als je verklaart dat je neutraal bent. Ook al ben je Zwitser. Daar komt de Zwitserse architect Samarendra Ambani snel achter (Indiase vader, Zwitserse moeder, roepnaam Sam), als hij voor een lucratieve opdracht naar Bagdad is afgereisd. Sam is de hoofdpersoon in De man zonder ziekte, de nieuwe roman van Arnon Grunberg.

In Irak is vervreemding onvermijdelijk. Dat heeft de auteur aan den lijve ondervonden toen hij twee jaar geleden van Istanbul naar Bagdad reisde; Grunbergs belevenissen leverden nog in hetzelfde jaar een mooie graphic novel van Hanco Kolk op, maar toen die verscheen was alles weer achter de rug. Daarginds moet het Grunberg hebben geduizeld: in het hotel in Bagdad bood een geheimzinnige man hem beveiliging aan. 'Je kunt me niet citeren (...) Je laat mensen niet weten waar, wanneer en hoe laat je ergens zult zijn (...) Oké, Bagdad voor dummies: weet je wat je moet doen bij een mortieraanval?' (antwoord: niet de badkamer in vluchten, maar achter een muur gaan staan). Grunberg ontmoette mensen die zich voor een ander uitgaven, kreeg raadselachtige telefoontjes, iedereen wilde geld zien, en buiten kwam geregeld een bom tot ontploffing.

Lees hier de volledige recensie

Pier en oceaan, Oek de Jong

Terug naar de Wijde Ee in Friesland. Zeilen in de stilte, tussen de waterlelies en lisdodden, begeleid door de brul van een kikker. Edo Mesch deed het, de hoofdpersoon in Opwaaiende zomerjurken (1979), de beroemde roman van Oek de Jong (1952) over een jongen met een scheel oog die zichzelf in de weg zit en die ernaar snakt om ergens in op te gaan - in het nu, in de natuur, in een vrouw. 'Ik wil. Ik wil. Ik. Wil.' Wat Mesch wilde, loskomen, lukte De Jong in het schrijven, door de toepassing van de dynamische monologue intérieur.

Meer dan dertig jaar later doet Abel Roorda, de schele hoofdpersoon uit Oek de Jongs grote tweedelige roman Pier en oceaan hetzelfde: zeilen op de Wijde Ee. Maar zeggen dat De Jong zijn succes dunnetjes overdoet, zou onjuist geformuleerd zijn, want Pier en oceaan telt ruim achthonderd pagina's. Des te wonderlijker is de vaststelling dat hij geen steek verder komt. Sterker nog, de traagheid van het nieuwe boek, dat de eerste negentien levensjaren van Roorda beschrijft tussen 1952 en 1971, en waarin de grootste beweging de verhuizing is van Friesland naar Zeeland, waar vervolgens de basaltblokken, het wier en de paalhoofden worden bezongen, maakt de lectuur van Pier en oceaan (genoemd naar het schilderij van Mondriaan) tot een bezoeking.

Lees hier de volledige recensie

Dinsdag, Elvis Peeters

Drie mannen, halverwege de zeventig, misschien nog wel ouder. Gestoken in witte hemden, bretellen over de schouders, declameren ze beurtelings enkele regels uit Dinsdag, de vierde roman van Elvis Peeters. Op de achtergrond klinkt het geluid van trommels, of zijn het stokken die tegen elkaar slaan? Hoe het ook zij, de trailer bij de roman heeft iets ondefinieerbaar onheilspellends.

Anders dan in het filmpje is er in de roman slechts één personage wiens geschiedenis we volgen; een 76-jarige Brusselaar. In een lange gedachtenstroom maakt hij ons tot ingewijden van zijn leven. Alinea voor alinea, sluipt wreedheid het verhaal binnen.

Lees hier de volledige recensie

Euforie, Christiaan Weijts

Vorig jaar december schreef Christiaan Weijts in De Groene Amsterdammer dat Kees 't Hart en hij beiden bezig waren aan een roman over een architect. 'Zitten er bij jou bommen in?' Nee, zei 't Hart. De bommen (van Al Qaida) waren voor Weijts, die met zijn bekroonde debuut Art.285b, het daarop volgende Via Cappello 23 en zijn novelle De etaleur, heeft bewezen dat hij actualiteit weet te belichten met zijn kennis van de klassieken. Ook zijn geslepen oog voor schoonheid maakt nieuwsgierig naar zijn vierde boek Euforie.

Begin jaren negentig was Johannes Vermeer ('Zijn naam: gekozen om een behulpzame duw te krijgen') een scholier op het Stedelijk Gymnasium in Leiden, betoverd door Isa Verstuijven: het krakersmeisje met de volle borsten - 'handjevol'. Nu is Vermeer architect, man van 'tv-babe' Celine, vader van Anne, wonend en werkend in Den Haag.

Zijn ambitie is bewonderenswaardig: hij verbindt de klassieke vraag over 'het goede' met de wereld van vandaag. Maar zijn hoofdpersonage kan die ambitie niet goed dragen. Vermeer blijft te veel een samenraapsel van ideeën en overtuigingen. 'Achteraf is alles duidelijk. Achteraf zijn half opgemerkte gedragingen en semi-gebeurtenissen de bakstenen van een verhaal.' Maar Euforie beschrijft geen 'semi-' gebeurtenissen. Alles wordt duidelijk uiteengezet: wanneer de roman zijn einde nadert, voel je dat extra: de touwtjes worden aan elkaar geknoopt en conclusies worden - ten overvloede - getrokken.

Lees hier de volledige recensie

Dit zijn de namen, Tommy Wieringa

'Hij weet dat ze vooruitgeschoven posten zijn van hun familie, hun dorp, hun gemeenschap. In hun voetspoor reist een onzichtbaar gezelschap van vaders, moeders, broers, zusters, ooms en tantes en neven en nichten mee. Op hen is alle hoop gevestigd. Zij zijn het pioniersgewas - alles kun je ze aandoen, honger, dorst, hitte en kou, ze zullen alles overleven.'

Profetische regels in de nieuwe roman van Tommy Wieringa, die zich afspeelt in het meest onherbergzame deel van Oekraïne.
De roman begint in Michailopol, een onvindbare grensstad ergens in de steppe. Het ligt er volstrekt verlaten en afgesloten van de wereld. We volgen er de bezigheden van de 53-jarige politiecommissaris Pontus Beg. Lichtpuntje in zijn Oostblokgrauwe wereld is de maandelijkse vrijpartij met zijn huishoudster. Pontus' kinderloze bestaan biedt een even desolate aanblik als het landschap.

In een tweede verhaallijn lezen we over de helletocht van een groep vluchtelingen. Wieringa vertelt hoe ze huis en haard verlaten om een betere toekomst te vinden. De één is op de vlucht, de ander denkt een uitverkorene te zijn en weer een ander vertrouwt erop meer geld te zullen verdienen in het nieuwe land. De oeverloosheid van de tocht maakt de reis tot een moderne exodus naar het Beloofde Land. Wieringa's verhaal stapt losjes mee met die geschiedenis.

Lees hier de volledige recensies

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden