'Tot onze volgende ruzie'

Hilarisch en vol ironie is veel van Heere Heeresma's werk. Ook zijn brieven hebben dat karakter. Geestig, zinnig en soms lief. Door Arjan Peters

Beeld Houts, Chris van

Hij betaalde geen belasting, ben jij betoeterd, onttrok zijn zoon aan het onderwijs, geen flauwekul, en wilde nooit zeggen waar hij woonde. Als je hem moest hebben, dan schreef je maar naar het postbusnummer 10579, dat in al zijn boeken stond.

Een schrijver die zijn uitgever alleen opzocht als hij zijn pegels kwam halen, contant in het handje. Een leven lang trok hij 'zijn eigen baan', en wenste nimmer in gebukte houding 'onder wiens poorten dan ook' te gaan. Geen gelul, gebak van Krul.

Porno-persiflages

Een geslepen practical joker en gehaaide voorschotten-hengelaar, ook zo stond de schrijver bekend die luisterde naar de onwaarschijnlijke naam Heere Heeresma (1932-2011). Een voormalig copywriter die aan de periferie van 'het literair plantsoen' in de jaren zestig en zeventig voor de nodige hilariteit zorgde met zijn porno-persiflages (Gelukkige paren), spionageromans (Hallo hallo... bent u daar, Plotsky?) en in ironie gedrenkte verhalen over lullige burgers en hun benauwende leventjes (Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp en Zwaarmoedige verhalen voor bij de centrale verwarming).

Al deze aspecten komen aan de orde in Bleib gesund!, de selectie die Hein Aalders maakte uit Heeresma's brieven. Er valt genoeg te lachen, al is het maar om de titels die hij bedacht voor boeken die soms wel (Vlieg vogel vlieg met me mee tralala; Spreekt met Winter en 't komt in orde) en soms niet verschenen (Lisboa olé, en de roman Maranatha met de ondertitel: 'Zie, Hij komt!').

Zijn ideeën voor een nieuwe subsidieverdeling onder schrijvers waren geestig én zinnig. In een klein land als Nederland moet je geen vierhonderd schrijvers een beetje geld geven. Leg de lat hoger, dan houd je er honderd over, die geef je goed geld. Vertalers richten hun eigen bond maar op, 'immers, de kunstsubsidiepolitiek in ons land is altijd goed geweest voor de rekreatieve en reproduktieve kunstenaars zoals zangers, trompettisten, danseurs, pantomimers en meer van die grappenmakers.'

Gevoelige jongen

Een komisch en voor sommigen onmogelijk Mensch. Maar achter de fratsen en krasse taal zat een gevoelige jongen, zoon van een godsdienstleraar die in de oorlog stierf, die een lieve brief aan zijn moeder afsloot met 'En verder maar tot onze volgende ruzie' (die dan ook kwam), die zijn broer Faber al vroeg verloor aan de dood en zijn broer Marcus ('Aurelius') aan de alcohol, en die zelf in 2002 ervoer welke slagen het lot de mens kan bereiden.

Heeresma had zijn vrouw Loekie na een ziekte langdurig verzorgd. Na genezen te zijn, had ze goed voor hem gekookt ('een overheerlijke spaghettischotel met een raket van een salade'), en rondde het diner af met: 'Ik ga bij je weg want ik ga je verlaten.' Na 43 jaar was het voorbij. Heeresma perplex. 'Wie zo'n besluit neemt, kan wat mij betreft nog slechts op een absolute stilte rekenen. De zaak stijgt boven zichzelf uit.' Heere regelde de verhuizing en weg was Loekie. 'En nee, ze zwaaide niet.'

Broos en lief

In de daarop volgende jaren schreef hij, daartoe aangespoord door radiomaker Anton de Goede, zijn allermooiste boek: een jongen uit plan Zuid 1938-1946, met ontroerende herinneringen aan een jeugd, een buurt en een oorlog, gevolgd door de apocalyptische roman Kijk, een drenkeling komt voorbij.

Achter de hoofdpersoon in dat boek, de dwarse bikkel Jaakov Krekker en diens eenmansgevecht tegen het systeem, doemen de contouren van een bekend gezicht op. En verdomd, wat schrijft hij in 2007? Dat hij af en toe een kopje koffie drinkt bij het Leger des Heils en dan onder de naam Jaakov Krekker het aanwezige bejaarde gehoor vergast op ludieke rijmpjes: 'Waar liefde woont gebiedt de Heer zijn zegen. Dat kan nu wel zo zijn maar ik kan er niet tegen.'

Op het eind van zijn leven was hij zowaar broos en lief geworden. Heeresma stierf op 26 juni 2011 in het Rosa Spierhuis voor oudere kunstenaars, een onderdak dat de hulpbehoevende schrijver gegund was, nadat hij een leven lang had uitgedragen bij niets en niemand te willen horen. Wat zullen we nou krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden