nieuws literatuur

Tot aan zijn dood bleef de Hongaarse schrijver György Konrád zich verzetten tegen autoritaire regimes

De Hongaarse schrijver en anti-communistische dissident György Konrád is op 86-jarige leeftijd overleden. Hij wordt beschouwd als een van de grootheden van de Hongaarse literatuur. Internationaal brak hij door met de romans De bezoeker, De medeplichtige, Tuinfeest en De oude brug.

György Konrád in 2017. Beeld EPA

Konrád werd geboren in 1933 en groeide op in een Joodse familie in het stadje Berettyóújfalu, in het oosten van Hongarije. In 1944 wist hij daar als 11-jarig jongetje ternauwernood aan de Holocaust te ontsnappen. Een dag voordat de Joodse bevolking van het plaatsje naar Auschwitz werd gedeporteerd, kon hij samen met zijn zusje Eva een trein naar Boedapest nemen. Bijna al zijn klasgenootjes en een groot deel van zijn familie zag hij nooit meer terug. ‘Ik werd op 11-jarige leeftijd een volwassene’, zou Konrád er later op terugblikken.

In Boedapest studeerde hij literatuurwetenschappen, sociologie en psychologie aan de Loránd Eötvös Universiteit. Hij ontwikkelde zich tot een fel criticus van het communistisch regime van de Sovjet-Unie, dat na de Tweede Wereldoorlog Hongarije inlijfde. Zo deed hij als student mee aan de massale volksopstand in 1956, de Hongaarse Opstand, gericht tegen het stalinistische bewind. Die mislukte. Veel Hongaren vluchtten daarop naar het Westen. Konrád niet. Hij bleef.

Konrád schreef aanvankelijk ondergronds en publiceerde in het buitenland. Tot 1988 was zijn werk in Hongarije verboden. Dit vanwege de communistische censuur, die het ‘socialistisch realisme’ aan auteurs oplegde. Dat was de enige geoorloofde kunstvorm in de Sovjet-Unie. Dit betekende min of meer dat het socialisme in literatuur en kunst in zijn meest paradijselijke vorm moest worden uitgebeeld.

Daar voldeed het werk van Konrád niet bepaald aan. Zijn eerste roman, De bezoeker (1969), verhaalt over en Hongaarse maatschappelijk werker. Het boek schetst de erbarmelijke omstandigheden aan de onderkant van de communistische samenleving. De bezoeker wordt in eigen land als Konráds beste werk beschouwd, en is verschenen in 13 talen.

Zijn tweede roman was al even kritisch. In De stedenbouwer (1977), een experimenteel literair werk, staat een niet-genoemde Europese stad centraal. Door de tijd heen veranderen de machthebbers, maar de samenleving verandert niet. De onmenselijkheid en de honger naar macht blijven. Jonge idealistische personages verworden gewoon weer tot nieuwe elites.

In de jaren 80 was Konrád een van de leidende figuren van de Hongaarse democratische oppositie. Na de val van de Sovjet-Unie werd zijn werk in Hongarije voor het brede publiek alsnog leverbaar. Een succesvolle tijd brak aan. Tussen 1990 en 1993 was hij voorzitter van de internationale schrijversorganisatie PEN. In 2003 ontving hij een eredoctoraat van de Universiteit van Belgrado.

Konrád schreef uiteindelijk meer dan twintig boeken. Velen daarvan zijn ook in het Nederlands verschenen bij uitgeverij De Bezige Bij. Tot in de herfst van zijn leven bleef hij zich verzetten tegen autoritaire regimes en despoten. Zo noemde hij de Hongaarse premier Viktor Orbán in 2017 nog de ‘meest giftige politicus die Hongarije heeft gehad sinds de val van het communisme’. Dat zei hij nadat de leider een haatcampagne was begonnen tegen de Joodse miljardair George Soros.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden