REPORTAGE

Topcast fileert de bankensector

Bankensatire van George van Houts

Theatervoorstelling Door de bank genomen is een vermakelijke les financiële geschiedenis. Lees, denk en praat hierover, aldus de acteurs.

De cast van de Verleiders. Beeld Magicgroup Media

'De klinkers uit de straat!' Het lijkt een oorlogskreet uit de voltooid verleden tijd van het linkse activisme, maar de boodschap van De Verleiders is niet gespeeld en het nette publiek in de Stadsgehoorzaal van Kampen lijkt oprecht geraakt. 'Dit was geen theater maar een politieke bijeenkomst', zegt een oudere toeschouwer na afloop van de try-out.

Theatermaker George van Houts fileert de bankensector in de derde episode van De Verleiders, Door de bank genomen. Met de topcast van Pierre Bokma, Tom de Ket, Victor Löw en Leopold Witte staat hij opnieuw op de planken na satirische producties over de vastgoedfraude (2012) en de Ahold-affaire (2013). 'De macht ligt nu bij de banken in plaats van bij de staat', zegt Tom de Ket, 'dus we maken geen koningsdrama's, zoals in Shakespeare's tijd, maar boardroomdrama's.'

Alle geledingen van de bankensector komen aan bod, van zelfgenoegzame bankiers en aalgladde tussenpersonen tot verlekkerde particulieren die zich in het pak laten naaien. Het publiek krijgt intussen een lesje financiële geschiedenis. 'Ik moet mijn kop er goed bijhouden', bekent Victor Löw.

Hoe waarheidsgetrouw zijn De Verleiders met hun bankensatire? Vier deskundigen laten op verzoek van de Volkskrant hun licht schijnen op de voorstelling. Met name de handelwijze van de DSB-bank wordt herkend in enkele scènes. De bank ging failliet in 2009 nadat Pieter Lakeman een bankrun veroorzaakte 'omdat de schade voor particulieren anders nog veel en veel groter was geweest'. Klaas Wilting stond indertijd bankdirecteur Dirk Scheringa bij als woordvoerder. 'De DSB-bank had kunnen blijven voortbestaan, maar zonder Scheringa', meent hij.

Simon Zuurbier herkent de verhalen van gedupeerden die hij dagelijks hoort als juridisch belangenbehartiger. Volgens economisch activist Luuk de Waal Malefijt toont het stuk aan dat het tijd is om het hele financiële systeem te vernieuwen.

De Verleiders, Door de bank genomen. Première 9 november. Tournee tot april 2015. www.de-verleiders.nl

Pieter Lakeman, voorzitter Stichting Onderzoek Bedrijfs Informatie:

'Wat een sterk stuk! Vooral de scènes waarin ze spelen hoe de bank een klant financieel uitbeent. Toen de tussenpersoon in dit stuk ging schelden op zijn eigen klant en zei dat alle financiële ellende diens eigen schuld was, werd ik opnieuw woedend: dit gebeurt in werkelijkheid honderdduizenden keren. Ik herkende in een aantal zaken de werkwijze van de DSB-bank - in het berekenen van 80 procent provisie op een levensverzekering, bijvoorbeeld.


Ik hoop dat het stuk politieke invloed zal hebben in die zin dat de banken minder arrogant worden, want nu de economie weer aantrekt zie je ze terugvallen in hun oude houding. Wat mij betreft mogen de banken genationaliseerd worden, zodat het geld weer in overheidshanden komt. De theoretische onderbouwing van het stuk vond ik hier en daar wat minder sterk. Zo wordt de Bank for International Settlements neergezet als een instituut van samenzweerders, zonder dat wordt ingegaan op wat die bank in feite doet.'

Beeld anp

Luuk de Waal Malefijt, oprichter van Ons Geld, het Nederlandse equivalent van Positive Money - een beweging die een financieel systeem propageert dat 'vóór en niet tegen' de maatschappij werkt:

'Dit is het belangrijkste theaterstuk dat ik ooit heb gezien. Duidelijk wordt hoe het abstracte financiële systeem mensen aanzet om schulden te maken en wat voor leed daar uit voortkomt. Je voelt aan alles dat dit systeem van geen kant klopt. Er wordt bijvoorbeeld uitgelegd dat banken alleen kunnen voortbestaan door schulden te creëren. Deze theatermakers zijn mijn nieuwe helden; ze leggen een neofeodaal systeem bloot dat nog meer uitgewerkt had mogen worden, wat mij betreft. Het publiek krijgt inzicht in de werking van het bankensysteem: een eerste stap op weg naar verandering. En aan het einde bieden ze ook een oplossing. Ik ga kijken of we bij volgende voorstellingen kunnen samenwerken met de cast om het publiek na de voorstelling nog iets meer mee te geven. Er moet actie komen.'

Beeld -

Simon Zuurbier, jurist bij ConsumentenClaim:

'De financiële misère van het echtpaar in dit stuk zie ik elke dag bij onze cliënten. 80 procent provisie voor een tussenpersoon op de levensverzekering bij een hypotheek is geen uitzondering. Het kan veel erger. In het toneelstuk valt de boete op een renteswap nog mee. Er wordt niets gezegd over de provisie die de bank daarover weer opstrijkt: vaak een heel jaarsalaris. Veel van mijn cliënten zullen zich herkennen in de machteloosheid van het echtpaar. De uitleg tussen de scènes is erg goed. Begrippen als koppelverkoop en koopsompolissen, maar ook de kernpunten van het financiële stelsel: het komt allemaal terug op een begrijpelijke manier. Bijvoorbeeld de geldcreatie door commerciële banken. Daar heb ik mij echt in moeten verdiepen voordat ik het begreep. Mijn vader geloofde het niet eens, zo vreemd is het. In het stuk leggen ze het, weliswaar wat simpeler, in 5 minuten uit, en het is nog heel vermakelijk ook! De oproep van de acteurs, 'lees hierover, denk hierover, praat hierover', vind ik erg mooi.'

Beeld -

Klaas Wilting, oud-woordvoerder van Dirk Scheringa, voormalig directeur van de DSB bank:

'Natuurlijk hebben we dit verhaal al vaak in de krant gelezen, maar in het theater komt het veel harder binnen. Bankmedewerkers en burgers wordt een spiegel voorgehouden. Klanten varen blind op hun financieel adviseurs en tekenen ook van alles blind, omdat ze er te weinig verstand van hebben en omdat de materie niet goed wordt uitgelegd. De vraag is of we ervan hebben geleerd.

Het voorbeeld van het echtpaar in dit stuk, alhoewel wat karikaturaal, is tekenend. Een man heeft geld nodig voor zijn strandtent, maar wordt zo enthousiast gemaakt dat hij veel meer leent dan nodig is. Het lijkt in dit stuk of de tussenpersoon de schuldige is, maar iedereen tekent uiteindelijk zelf. Ik zeg altijd: je nieuwe, grotere huis is over een jaar een heel gewoon huis. Bankiers worden in het stuk neergezet als slechteriken, maar ik weet uit ervaring dat 90, 95 procent te goeder trouw is. De rol van verzekerings- en creditcardmaatschappijen is wat onderbelicht.'

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.