Goed & SlechtPoëzie

Toon Tellegen laat niet zien hoe overbodig de mens is

 Paul Éluard kwam wel heel ver, volgens Arjan Peters. 

Beeld Getty, bewerking Studio V

Hij is er tevreden over, want ‘Keerzijde’ staat in de bloemlezing Een van ons zal omkijken met de mooiste gedichten van Toon Tellegen, en die heeft hij zelf samengesteld (Querido; € 15,-). Toch vergist hij zich. Kijk even mee:

‘Dit is mijn keerzijde:
mijn overbodigheid, mijn eindeloze gedoe over niet ter zake doende
bijzonderheden die moeten verhullen dat ik in wezen overbodig ben
en dat geen hond het zou merken dat ik niet bestond.
Een voorbeeld zijn mijn sokken.
Welke sokken kan ik het best dragen?
Wollen, katoenen, kunststoffen? Lange of korte?
Oude of nieuwe? Zwarte, witte of gestreepte?
Wat maakt het uit!’

Die laatste zin komt laat. Dat riepen wij al eerder. Ik zit dit in Happy Socks te schrijven, maar dat zal u worst zijn. Nu komt de misser:

‘Sokken worden door alles en iedereen gedragen,
zelfs door de lucht, de winter, de invallende duisternis, de waarheid, de dood.
Onbewogen trekt bijvoorbeeld de dood elke dag schone sokken aan van een onberispelijke soort
en sluipt daarop langs de huizen, gluurt naar binnen.
Overbodig zijn we allemaal.’

En die laatste zin is overbodig. Daarvóór komt Tellegen niet met een beeld dat de overbodigheid illustreert, maar helaas met iets aparts. De kieskeurige dood laat zien hoe het hoort. Elke dag schone en onberispelijke sokken. Tegen zo’n geslepen sluiper wil je wel opsokken. Het maakt dus wél uit; hoe overbodig je uiteindelijk ook bent.

Nee, dan Paul Éluard. Die zat in het Franse verzet, moest onderduiken, en school daarom in 1943 in de psychiatrische inrichting in Saint-Alban. Daar dichtte hij over ‘Het gekkenkerkhof’, vertaald door Kiki Coumans in de bundel In het ene oog de maan, in het andere de zon (Vleugels; € 23,95):

‘Driehonderd graven op rijen in barre grond
Voor driehonderd doden gemaskeerd met aarde
Naamloze kruisen zonder naam mysterievolle lijken
De aarde geblust en de mens verdwenen
De onbekenden zijn uit de gevangenis gekomen

Getooid met afwezigheid en zonder schoenen
Niets te hopen over
De onbekenden zijn in de gevangenis gestorven

Hun kerkhof is een redeloze plek.’

Naamloos, verdwenen, onbekend, afwezig, redeloos. Kan het overbodiger? En toch heeft Éluard hen gezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden