Review

Toon Teeken wijst op betekenisvolle stilte

De albums die Teeken al meer dan veertig jaar maakt bevatten collages. Beter woord: composities. Nog beter: constellaties. Wonderlijk hoe Teeken de chaos van zijn albums bedwingt in zijn tekeningen en schilderijen.

Foto Peter Cox

De talige ruimte is van iedereen, maar vooral van Toon Teeken. Hier schrijft de kunstenaar zijn naam in zoveel anagrammen: KTONOEETEN NKETTOENEO ONEKNEETO. Hier beoefent hij het spiegelschrift, de taal van de 'e t m i u r e g i l a t'. Verzint hij 252 verrukkelijk priegelige geheimschriften in potlood en verbindt hij de verschillende tekens van zijn naam (what's in a name, immers?) met kleurige likjes verf, die als feestelijke morsecode van het doek af spetteren. Alles is taal in het levendige, steeds kantelende oeuvre van de 71-jarige kunstenaar uit Limburg, de man die in de jaren tachtig door het leven ging als één van de Wilde Schilders. En taal is alles.

Drie bescheiden bovenzalen in het Maastrichtse Bonnefantenmuseum kreeg Teeken tot zijn beschikking en het kost hem geen enkele moeite om het flanerende bezoek, nog daas van de overweldigende keramiekexpositie beneden, binnen enkele minuten voor zich te winnen. Een mooi inleidend filmpje met de klanken van Pierre Boulez en Arnold Schönberg helpt natuurlijk, maar wat net zo goed nieuwsgierig maakt, zijn de 96 genummerde en met de hand gebonden fotoboeken. Ze liggen opengeslagen op lange tafels, op wat hopelijk de mooiste pagina's zijn. Zelf bladeren is verboden, desondanks biedt het overzicht een mooie indruk.

Foto Peter Cox

Dit zijn de albums die Teeken al meer dan veertig jaar maakt. Ze bevatten collages. Beter woord: composities. Nog beter: constellaties. Overvolle, geanimeerde constellaties, opgebouwd uit familiekiekjes, krantenfoto's, tentoonstellingsuitnodigingen, tekeningen, kleurvlakken, vingerafdrukken, ansichtkaarten. Ze doen denken aan de plakboeken van iemand die de leegte wil bedwingen door haar tot en met de laatste lacune op te vullen.

Maar het is niet lukraak dichtplamuren wat Toon Teeken doet. De collages staan zelden op zichzelf. Er zit ritme in. Door te scheuren en te knippen biedt de kunstenaar zicht op andere bladzijden, waar eerdere afbeeldingen via portaaltjes van papier omhoog piepen. Door het hele boek heen gaan de dingen verbindingen aan met elkaar. Ook beeld is taal.

En taal helpt de wereld te ordenen. Het is wonderlijk om te zien hoe de chaos van de fotoalbums (waarin het leven weliswaar werd vastgeplakt, maar ook overal tussendoor blijft sijpelen) uiteindelijk wordt bedwongen in Teekens tekeningen en schilderijen. Het zijn dikwijls portretten met prachtige kleuren, die rustiger ogen.

Zijn wilde schildersharen is hij niet kwijt, getuige de modderige verfklodders waarmee Teeken gezichten dichtsmeert als een kleuter een boterham met chocopasta. Maar de achtergronden zijn vaker leeg en oningevuld, als een ademteug. De kunstenaar weet donders goed: in de stilte tussen de dingen zit ook betekenis.

Toon Teeken. Fotoboeken 1968-2015 & recent werk. Beeldende kunst. Bonnefantenmuseum, Maastricht, t/m 28/2. Publicatie 95 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.