Oog voor detailtong uitsteken

Tong uit de mond van concentratie, waar zie je dat nou?

Detail uit ‘Moederzorg’ (interieur met een moeder die het haar van haar kind kamt) van Caspar Netscher.Beeld Collectie Rijksmuseum Amsterdam

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: tong.

Hoeveel mensen steken hun tong uit op schilderijen? Ik heb dit detail al een poos geleden gezien, maar nog geen werk van die vraag gemaakt. Wel had ik voor de zekerheid even Pieter Bruegels beroemde Kinderspelen (1560) afgespeurd, waarop heel veel kinderen staan, die niet echt kinderen zijn maar meer een soort gedrongen minivolwassenen, om te zien of bij één van die spellen toch iemand zijn tong uit zijn mond had, om gek te doen of in opperste concentratie. Kinderen hebben zo vaak hun tong uit hun mond, dat doen ze ongeveer tot aan de puberteit. Ik kan het me zelfs nog herinneren, dat je iets doet en er dan achter komt dat je al die tijd het puntje van je tong naar buiten gestoken had, als een soort Miley Cyrus maar dan per ongeluk.

Dat tong uitsteken blijkt niet voor niks. Wetenschappers hebben in 2015 een verband gevonden tussen deze neiging van kinderen en taalontwikkeling. Een relatie tussen mond en hand was al eerder ontdekt – we bewegen soms onbewust mee met de mond als we geconcentreerd met de handen iets aan het doen zijn – maar toen bleek dat dit gedrag met communicatie en taalvorming te maken heeft. 5- tot 8-jarigen steken hun tong vaker uit bij handspelletjes die met vroege taalvorming te maken hebben (communicatiegebaren), dan bij spelletjes die met de fijne motoriek te maken hebben. Dat was een verrassing, zelfs voor de onderzoekers, die dachten dat het andersom zou zijn.

Ik zou dolgraag een kind tegenkomen in een schilderij dat verbeten met iets doende is, en net zo automatisch dat tongetje uit d’r mond laat piepen als ik vroeger deed. Maar dit kind doet dat niet. Dat verraadt natuurlijk de spiegel waar het meisje in zit te kijken. Ze is niet aandachtig bezig, ze zit gewoon gekke bekken naar zichzelf te trekken. Oók zo vaak gedaan, daar niet van. Het meisje wijst zelfs naar haar eigen rare koppie, met dat puntvormige tongetje strak uit haar mond.

Alle elementen in dit schilderij gaan over deugdelijke opvoeding, en dit detail dus ook. Opgroeien is imiteren, dus je kunt maar beter het goede voordoen. In een spiegel zie je een imitatie van jezelf. Als kinderen zichzelf zouden opvoeden, zou het allemaal niks worden, toont het. Eén grote gekkebekkenshow. Leuk voor de Pippilangkousgeneraties van nu, maar een ramp volgens de mores van toen. Gelukkig bedacht de kunstenaar wel hoe leuk dat verfoeide gedrag er eigenlijk uitziet, en dat zijn schilderij er een stuk vrolijker van werd.

Beeld Collectie Rijksmuseum Amsterdam

Caspar Netscher

‘Moederzorg’ (interieur met een moeder die het haar van haar kind kamt)

1669

Olieverf op paneel

44,5 x 38 cm

Rijksmuseum Amsterdam

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram:@artpophistory

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden