Toneelschrijver Bouke Oldenhof brengt ode aan het Friese platteland 'Schrijven doe je vanuit ritme, als een muzikant'

Kooibos is het derde deel van Bouke Oldenhofs trilogie over het leven van Friese plattelanders. Oldenhof schrijft over het land dat hij vanuit zijn huis overziet....

Van onze medewerkster

Marian Buijs

TIJNJE

'Kijk, daar links, voorbij die afslag ligt de Hanebuurt. En hier op de hoek is ooit echt een melkwagen omgegaan, zoals Jochem in Hanebuurt vertelt. Toen is er zesduizend liter melk in deze sloot gelopen.' De Fries Bouke Oldenhof (39) staat voor het raam in zijn keuken. Hij is de schrijver van succesvolle eenakters als Rolbrug en Hanebuurt. Het zijn pakkende toneelteksten over eenvoudige mensen op dit Friese platteland. Binnenkort is zijn trilogie compleet: Kooibos, zijn nieuwste stuk, gaat zondag in première.

In Rolbrug haalden een man en een vrouw herinneringen op aan het dorp waar ze zijn geboren, zittend in een café. Weemoedig denken ze terug aan de oude, vertrouwde rolbrug die moest wijken voor een moderne stalen 'wipbrug'. De schrijver had zijn materiaal onder handbereik, de brug ligt naast Oldenhofs huis. Via zijn voordeur loop je zo het café in, dat met zijn hoge ramen en kale, bruinhouten tafels nog vrijwel authentiek is. 'Hier kregen de veenarbeiders begin deze eeuw hun schamele loon uitbetaald. In de winkel hiernaast waren ze verplicht hun levensmiddelen te kopen tegen veel te hoge prijzen. Domela Nieuwenhuis komt uit deze streek. Op mijn stoep heeft hij staan ketteren tegen de arbeiders.'

Oldenhofs toneelwerk is een ode aan de mensen die hier hebben gewoond of nog wonen. Hij was al jong met schrijven bezig. Toneel, proza, poëzie. Op zijn 18de kreeg hij de Rely Jorritsmaprijs. 'Vanaf dat moment ging het slecht. Ik durfde niet meer, dacht dat ik hele goeie teksten moest schrijven. Dat werd nog versterkt doordat ik Nederlands ging studeren en daarna theaterwetenschap. Dan weet je precies hoe een stuk in elkaar moet zitten, maar daar heb je alleen maar last van.'

Tijdens een schrijfworkshop in Groningen zei iemand tegen hem: schrijf nu eens een sentimenteel verhaal dat speelt in je eigen buurt. 'Ik dacht: dat kun je krijgen. In veertien dagen was het klaar.' Rolbrug werd een succes, het stuk werd genomineerd voor de Prosceniumprijs en regisseur Matthijs Rümke kreeg de aanmoedigingsprijs van het Amsterdams Fonds voor de Kunst.

'Joop Wittermans, een acteur die meer nog dan ik verbonden is met dit soort streken, heeft uiteindelijk gezorgd dat Rolbrug werd gespeeld. Niemand speelt mijn stukken beter dan hij. In Hanebuurt heeft hij als boer Jochem zo'n ongelofelijke eenvoud. Hij speelde altijd klassieke rollen, bij De Voorziening in Groningen en later ook elders. Maar dit stuk was een confrontatie met zijn Friese achtergrond, waarmee hij nooit wat had gedaan.'

Omdat de twee acteurs uit Rolbrug allebei nog zo'n stuk wilden, is er nu een trilogie ontstaan. 'De toets bij zulke stukken zijn de voorstellingen in het Noorden. Daar loopt het storm, de mensen pakken meteen op waar het om gaat. In de randstad ligt het accent meer op de universele betekenis. Ze gaan ook over het zoeken naar identiteit.'

Kooibos, het derde deel van dit drieluik, is gebaseerd op een krantenartikel uit 1993 over Russische vrouwen die hier naartoe werden gebracht als huwelijkskandidaat voor vrijgezellen uit de provincie. Na de dood van hun moeder halen twee broers een Russische vrouw in huis. En Oldenhof is niet te beroerd om de actrice Russisch te laten spreken. Woordenboeken zijn voor hem een trouwe metgezel. Zijn personages spreken meestal een mengeling van Fries en Hollands.

Behalve deze 'streekstukken' schreef Oldenhof het voetbalspektakel Abe en vertaalde Hamlet in het Fries voor Tryater. 'Schrijven doe je vanuit een bepaald ritme, een beetje als een muzikant. Daarom is Shakespeare vertalen zo prachtig. Dat is geen rationeel proces, het is puur muzikaal, improviserend, het ritme van Shakespeare haalt de woorden tevoorschijn.'

Voor Romke van der Wiel die de oude Abe Lenstra speelde, schrijft hij nu een Fries stuk voor kleuters. 'Romke is veenarbeider geweest, uitvinder en garagemonteur. Op zijn 45ste werd hij acteur. Hij is nu 65 en heeft een eigenheid die uniek is. Het wordt een stuk over een grootvader en een kind. Grootouders en kleuters hebben veel met elkaar, allebei zijn ze min of meer buitengesloten. Schrijven voor kleuters is duivelswerk. Het is de hardste toets. Je moet helder zijn, concreet en toch poëtisch.'

In al zijn personages zit dezelfde ambivalentie: de twijfel tussen blijven of weggaan, jezelf zijn of jezelf zoeken. 'Ik ben in mijn hart jaloers op de mensen die hier woonden. Ze waren geworteld. Hun binding met de natuur, met de grond, het meegaan met de seizoenen, dat komt nooit meer terug. Ik kocht dit huis toen ik dertig was, heb het met mijn eigen handen verbouwd. Toen ik de wortels van die boom daar moest doorzagen, waren dat de wortels van Oenema en Akkermans. Die mannen zijn dood maar hun wortels zijn er nog steeds. Ik ga hier nooit meer weg. Dat weet ik zeker, hier ga ik dood.'

Kooibos van Bouke Oldenhof gaat 13 april in première in Bellevue, Amsterdam. Te zien t/m 2 mei, 12.30 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.