Review

Tondelli schrijft sober, Mazzantini lijdt aan babbelzucht

Homoseksualiteit en schuldgevoel spelen in beide romans, maar verder zijn ze totaal verschillend. Waar Tondelli sober schrijft, lijdt Mazzantini aan babbelzucht.

In mei stemde het Italiaanse parlement voor een geregistreerd partnerschap voor homostellen. In diezelfde tijd verschenen twee uit het Italiaans vertaalde romans over een homoseksuele relatie: Gescheiden kamers van Pier Vittorio Tondelli en Schittering van Margaret Mazzantini. Er zit zo'n kwart eeuw tussen: Schittering dateert uit 2013, Gescheiden kamers uit 1989, twee jaar voor Tondelli aan aids overleed. Andere tijden en twee auteurs die niet méér van elkaar hadden kunnen verschillen: Mazzantini is mediageniek en straight, de bedeesde Tondelli maakte van zijn homoseksualiteit zijn handelsmerk. Tondelli's debuut, Altri libertini uit 1980, kreeg een proces vanwege onzedelijkheid.

'Moesten ze een relatie die de maatschappij niet als norm kon beschouwen, wel normaliseren?', piekert schrijver Leo in Gescheiden kamers, als zijn Duitse vriend Thomas wil gaan samenwonen. 'Hij was zeker van zijn liefde voor Thomas, hij wilde hem levenslang, tot op het laatst. Maar niet in zijn kamer.' Angst vormt een beletsel: angst voor vooroordelen en uitsluiting, voor de verwachtingen van de ander, voor het vervluchtigen van hun liefde.

Guido en Costantino uit Schittering groeien samen op. Guido, de verteller, is enig kind van welgestelde ouders, Costantino zoon van een schoonmaakster en een conciërge. Als pubers voelen de jongens zich al tot elkaar aangetrokken, maar hun relatie is vanaf het begin 'gebouwd op verboden'. Net zoals Leo weet dat Thomas de ware is, zo weet Guido van Costantino 'dat hij de enige op deze wereld was met wie ik een kind had willen krijgen'. Maar Mazzantini's geliefden moeten de tol voor hun gebrek aan moed betalen. Costantino trouwt keurig, Guido vertrekt naar Engeland, wordt hoogleraar en trouwt met een Japanse met een dochtertje. Maar Guido en Costantino verliezen elkaar niet uit het oog en af en toe treffen ze elkaar om zich aan hun verboden liefde over te geven. Tot ze een keer op een strand in Zuid-Italië worden betrapt en slachtoffer worden van potenrammers.

Pier Vittorio Tondelli

Gescheiden kamers
Fictie
Uit het Italiaans vertaald door Jan van der Haar.
Gibbon; 220 pagina's; euro 19,90.

Leo en Guido torsen hun schuldgevoel met zich mee. Als Guido en zijn geliefde een kerk inlopen, beziet hij henzelf als 'twee sodomieten, moe en besmeurd'. Leo's kruis is de dood van Thomas. Als Thomas aan aids is gecrepeerd, slaat Leo wanhopig aan het reizen: 'Hij vlucht dwars door Europa voor het gruwelijke verlies van Thomas. Hij vlucht voor de dood.' Maar vooral voor zijn schuldgevoel, een schuldgevoel met de slagschaduw van het geloof.

En zo hebben Gescheiden kamers en Schittering een thematiek gemeen die in het Italië van de jaren tachtig actueel was - en helaas nog steeds is. Maar verder: twee totaal verschillende romans. Tondelli bleef dicht bij zijn eigen leven en Leo, die 'anders' is, 'een monnik' wiens leven 'onlosmakelijk verbonden is met schrijven', lijkt erg op diens schepper.

Mazzantini leeft zich bewonderenswaardig in in een wereld die niet de hare is. Schittering is bij vlagen schokkend, vooral tegen het einde. Maar het is daardoor nog geen geslaagde roman.

Margaret Mazzantini

Schittering
Fictie
Uit het Italiaans vertaald door Miriam Bunnik en Mara Schepers.
Wereldbibliotheek; 349 pagina's; euro 19,99.

Waar Tondelli sober schrijft en zijn woorden doseert, lijdt Mazzantini aan literairderige babbelzucht. 'Haar ogen werden glanzend en dus vielen die van mij in een glas vol tranen.' En elders heeft ze het over iemand met 'de blik van een gepaneerde kip, klaar om gebakken te worden'. Je ziet hem voor je, die blik.

'Alleen wij kenden die verschrikkelijke heimwee naar liefde, die eigenlijk heimwee was naar onszelf, naar onze diepste ziel.' Wie dat een diepzinnige observatie vindt, heeft aan Schittering heel wat te genieten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden